فرهنگ استراتژیک عربستان سعودی

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه خوارزمی تهران

چکیده

با اینکه واقعیت‏های ژئوپلیتیک و ملاحظات امنیتی همواره نقش اساسی در تعیین رفتارهای سیاسی و تصمیمات استراتژیک عربستان داشته‏اند، اما سیاستمداران سعودی در سال‏های اخیر رفتارهایی بروز داده‏اند که بیش از آنکه ناشی از این مبانی باشد، متأثر از هنجارهای فرهنگی و مؤلفه‏های هویتی شکل‏دهنده به تصمیمات سیاسی و استراتژیک یا به عبارت دیگر «فرهنگ استراتژیک» آن‏ها بوده است. با توجه به اهمیت این موضوع، در این مقاله تلاش می‏شود تصویری از فرهنگ استراتژیک عربستان سعودی ارائه شود. پرسش اصلی این است که عوامل، مبانی و عناصر شکل‏دهنده به فرهنگ استراتژیک عربستان کدامند و چه تأثیری بر رفتار استراتژیک این کشور داشته‏اند؟ در پاسخ به این پرسش، ابتدا چارچوبی نظری از فرهنگ استراتژیک ارائه می‏شود و سپس بر اساس آن، به شناسایی عوامل محیطی و عناصر و مؤلفه‏های سازنده فرهنگ استراتژیک عربستان سعودی پرداخته می‏شود تا در نهایت تأثیر آنها بر رفتار استراتژیک این کشور مشخص شود.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


استنسلی، استیگ (1393)، جامعه‏شناسی سیاسی قدرت در عربستان، ترجمه نبی‏الله ابراهیمی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
آقایی، سید داود (1368)، سیاست و حکومت در عربستان سعودی، تهران: نشر کتاب سیاسی.
بوث، کن (1369)، «تکامل اندیشه استراتژی»، در: بیلیس، جان و دیگران، استراتژی معاصر؛ نظریات و خط‏مشی‏ها، ترجمه هوشمند میرفخرایی، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‏المللی.
خلیلی، رضا (1391)، ”تحول تاریخی-گفتمانی مفهوم استراتژی“، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال پانزدهم، شماره 58.
خلیلی، رضا (1393)، ”فرهنگ راهبردی؛ بنیان‏های تاریخی، نظری و مفهومی“، پژوهشنامه دفاع مقدس، سال سوم، شماره 10.
دهشیار، حسین (1392)، «عربستان: کنشگر منطقه‏ای در بستر روابط ویژه»، فصلنامه روابط خارجی، سال 5، شماره 3.
عبدالله‏خانی، علی (1386)، ”سه نسل-سه گفتمان در فرهنگ استراتژیک“، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال دهم، شماره 36.
عبدالله‌خانی، علی (1383)، نظریه‌های امنیت، تهران، مؤسسه ابرار معاصر تهران.
عسگری، محمود (1384)، ”مقدمه‏ای بر فرهنگ استراتژیک“، فصلنامه راهبرد دفاعی، سال سوم، شماره 10.
عسگری، محمود (1390)؛ عوامل تشکیل دهنده و ویژگی‏های فرهنگ راهبردی ج.ا.ایران، نامه دفاع، ش 3.
گاس، اف گریگوری (1382)، سیاست خارجی عربستان سعودی، ترجمه اکبرعلی عسگرنجات، گزارش تحقیقاتی شماره 110-1-5-2-1382، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
مبلغی آبادانی، عبدالله (1373)، تاریخ ادیان و مذاهب جهان، جلد سوم، قم: انتشارات منطق.
ملیک، جی. مهان (1384)، «سیر تکامل تفکر استراتژیک»، در: اسنایدر، کریگ ای.، امنیت و استراتژی معاصر، تهران: دانشکده فرماندهی و ستاد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
نصیری، عبدالله (1386)، آشنایی با عربستان، تهران: نشر مشعر.
هاوس، کارن الیوت (1394)، عربستان سعودی: مردم، گذشته، مذهب، فاصله طبقاتی و آینده، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‏المللی.
همیانی، مسعود (1394)، «تغییر جهت در سیاست خارجی عربستان سعودی: از استراتژی موازنه تا رهبری ائتلاف»، فصلنامه سیاست خارجی، سال 29، شماره 1.
Al-Rasheed, M, (2002), A History of Saudi Arabia, Cambridge, Cambridge University Press.
Al-Rasheed, Madawi (2006), Contestig the Saudi State: Islamic Voices from a New Generation, Cambridge and New York: Cambridge University Press.
Anthony, John Duke (1982), “Saudi Arabia: From Tribal Society to Nation-State”, in: El Mallakh, Ragaei and Dorothea H. El Mallakh, Saudi Arabia, Energy, Developmental Planning, and Industrialization, Toronto: Lexington Books. 
Askari Rizvi, Hasan (2002), “Pakistanʼs Strategic Culture”, in: South Asia in 2020: Future Strategic Balances and Alliances, Carlisle Barracks, PA: Strategic Studies Institute, U.S. Army War College.
Baer, Robert (2003), Sleeping with the Devil: How Washington Sold Our Soul for Saudi Crude, New York: Three River Press.
Beling, Willard A. (1980), King Faisal and the Modernization of Saudi Arabia, London: Westview Press.
Booth, Ken (1979), Strategy and Ethnocentrism, New York: Holmes & Meier Publishers.
Bronson, Richard (2006), Thicker Than Oil: America Uneasy Partnership with Saudi Arabia, New York: Oxford University Press.
Cordesman, A. (2006), Saudi Arabia: Friend or Foe in the War on Terror? Center for Strategic and International Studies. Available at: https://www.csis.org/analysis/saudi-arabia-friend-or-foe-war-terror.
Cordesman, A. (2009), Saudi Arabia: National Security in a Troubled Region, Praeger, Santa Barbara.
Cordesman, A. (2016), Saudi Arabia and the United States: Common Interests and Continuing Sources of Tension, Center for Strategic and International Studies. Available at: https://www.csis.org/analysis/saudi-arabia-and-united-states-common-interests-and-continuing-sources-tension.
Cordesman, A. and Obaid. N. (2005), National Security in Saudi Arabia: Threats, Responses and Challenges, Praeger: Westport.
Gause, F.G. (2011), Saudi Arabia in the New Middle East, Council on Foreign Relations. Available at:
Gray, Colin S. (1981), “National Style in Strategy: The American Exampleˮ, International Security, 6 (2).
Gray, Colin S. (1986), Nuclear Strategy and National Style, Lanham, Md.: Hamilton Press.
Gray, Colin S. (1999), “Strategic Culture as Context: The First Generation of Theory Strikes Back”, Review of International Studies, 25 (1).
Gray, Colin S. (2006), “Out of the Wilderness: Prime-time for Strategic Culture”, National Institute for Public Policy. Available at: https://fas.org/irp/agency/dod/dtra/stratcult-out.pdf.
Hart, Parker, T. (1998), Saudi Arabia and the U.S.: Birth of a Security Partnership, Boomington, Indiana: Indiana University Press.
Hegghammer, Thomas (2006), “Terrorist Recruitment and Radicalization in Saudi Arabia”, Middle East Policy, 13(4).
Internet World Stats (2016), Internet Usage in the Middle East. Available at:  http://www.internetworldstats .com/stats5.htm.
Johnston, Alastair Iain (1995), “Thinking about Strategic Cultureˮ, International Security, Vol. 19, No. 4.
Jones, David (1990), “Soviet Strategic Culture”, in: Carl G. Jacobsen (ed), Strategic Power: USA/USSR, New York: St. Martinʼs Press.
Jouejati, Murhaf (2006), “The Strategic Culture of Irredentist Small Powers: The Case of Syria”, in: Comparative Strategic Cultures Curriculum, California: Defense Threat Reduction Agency.
Katzenstein, Peter J. (1996), The Culture of National Security: Norms and Identity in World Politics, New York: Columbia University Press.
Kay, Shirley (1982), “Social Change in Modern Saudi Arabia”, in: T. Niblock (ed), State, Society, and Economy in Saudi Arabia, London: Croom Helm.
Kelly, Erin and Ray Locker (2016), Declassified 9/11 Pages Show Ties to Former Saudi Ambassador, USA Today. Available at: http://www.usatoday.com/story/news/politics/2016/07/15/28-declassified-pages-911-commission-report-released-public/87134942/.
Kier, E. (1995), “Culture and Military Doctrine: France between the Warsˮ, International Security, 19 (4).
Klein, Yitzhak (1991), “A Theory of Strategic Culture”, Comparative Strategy, 10(1).
Kostiner Joseph and Joshua Teitelbaum (2000), “State-Formation and the Saudi Monarchy”, in: Joseph Kostiner (ed), The Middle East Monarchies: The Challenge of Modernity, Boulder and London: Lynne Rienner Publishers.
Lantis, Jeffrey S. (2006), Strategic Culture and Threat Assessment, Chicago: University of Chicago.
Lapid, Yosef (1996), “Cultureʼs Ship: Returns and Departures in International Relation Theories”, in: Lapid, Yosef and Friedrich V. Kratochwil (eds), The Return of Culture and Identity in IR Theory, Boulder, Colo: Lynne Rienner.
Metz, Helen Chopin (1993), Saudi Arabia Country Studies, 5th ed, Washington D. C.: Library of Congress.
Nasr, V. (2004), “Regional Implications of Shia Revival in Iraq”, Washington Quarterly, 27(3).
Rajkhan, Safa Fouad (2014), Women in Saudi Arabia Status, Rights, and Limitations, Washington: University of Washington Bothell.
Rosen, Stephen Peter (1995), “Military Effectiveness: Why Society Matters”, International Security, 19(4).
Snyder, Jack (1977), The Soviet Strategic Culture: Implications for Limited Nuclear Operations, Santa Monica, CA: Rand Corporation, R-2154-AF.
Teitelbaum, J. (2005), “Terrorist Challenges to Saudi Arabian Internal Security”, MERIA, 9(3): 1-11.
The Global Economy (2016), “Saudi Arabia: Oil Revenue”. Available at: http://www.theglobaleconomy.com/Saudi-Arabia/Oil_revenue/.
The Global Economy (2017), “Saudi Arabia: Unemployment Rate”. Available at: http://www.theglobaleconomy.com/Saudi-Arabia/Unemployment_rate/.
Vitalis, Robert (2009), Americas Kingdom: Myth Making on the Saudi Oil Frontier, New York: Verso.
Wynbrandt, James (2010), A Brief History of Saudi Arabia, Second edition, New York: Facts on File.