فصلنامه مطالعات راهبردی

چکیده مسائل زنان در جمهوری اسلامی ایران‌ به شدت متنوع و متکثرند. آن‌ها جنس واحدی ندارند و اهمیت‌شان در سیاست‌گذاری یکسان نیست. ضمن اینکه سیاست‌گذار نمی‌تواند به صورت هم‌زمان به همه آن‌ها بپردازد. تصمیم‏‌گیری مؤثر و نتیجه‏‌بخش در این خصوص، نیازمند شناخت نظام مسائل و اولویت‌بندی دقیق و درست آن‌هاست. این پژوهش با هدف شناخت این مسائل و اولویت‏‌‏بندی آنها، با استفاده از نرم‌افزار میک‌مک برآوردی از مسائل راهبردی زنان بر اساس میزان تأثیرگذاری و تأثیرپذیری غیرمستقیم ارائه داده است. در برآورد این مسئله‏‌ها، زاویه دید سیاستگذار در چارچوب نظام حکمرانی و بایسته‏‌های سیاستگذاری در اولویت بوده است. از این رو پژوهش، مسئله‏‌هایی که با امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران در پیوند است را بازنمایی می‌‏کند. بر اساس یافته‏‌های این پژوهش، «تأخر اجتهاد حوزوی در قبال تحولات اجتماعی زنان»، «بحران نمایندگی سیاسی و ساختار رسمی مردانه تصمیم‏‌گیری و سیاست‏گذاری»، «تهدیدانگاری مطالبات زنانه و امنیتی‌‏‎‌‌‎سازی مطالبات زنان» و «سیاست‏‌زدگی در مدیریت مسائل زنان و اولویت‌‏بندی نادرست مسائل آنان» به عنوان مهمترین عوامل تأثیرگذار در نظام مسائل زنان شناسایی شدند. «کاهش مرجعیت داخلی در حوزه زنان» و «استفاده ابزاری اپوزیسیون از بی‌توجهی حکومت به مطالبات زنان» دو متغیر وابسته به شمار می‌آیند که از همه عوامل تأثیرپذیرفته و کم‌ترین تأثیر را بر روی مسائل دیگر دارند. مهمترین متغیرهای تقویت‏‌کننده نیز، «شکاف بین سبک زندگی رسمی و عرفی زنان» و «نادیده‏‌انگاری مطالبات جدید زنان» بودند.

چکیده موضوع اصلی مقاله بررسی این مسئله است که بین حکمرانی امنیت ملی و سیاست خارجی چه نسبتی برقرار است و آن‌ها چگونه بر شکل‌گیری و تکوین همدیگر اثر می‌گذارند. برای بررسی این نسبت و تأثیرگذاری آن‌ها چهار پرسش بنیادی حکمرانی امنیت طرح و چهار کارویژه سیاست خارجی تشریح شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نظام سیاسی نقش اساسی در شکل‌گیری هر دو متغیر دارد و در درون آن‌ها نظام حکمرانی امنیتی و سیاست خارجی همدیگر را تقویت کرده و تکوین می‌بخشند. آن‎ها در قالب طیفی از نظام‌های اقتدارگرا تا نظام‌های مشارکتی سامان می‌یابند. هر کدام از نظام‌های سیاسی به میزان نزدیکی به نظام اقتدارگرا یا مشارکتی گونه‌ خاصی از نظام حکمرانی امنیتی و سیاست خارجی را شکل می‌دهند که کاملاً متفاوت از همدیگر هستند. نظام‌های مشارکتی تعریف موسعی از بقا دارند و به دنبال رهایی افراد انسانی هستند و به‏ رغم تنوع تهدیدات امنیتی، مسئله‎های امنیتی محدود و از پائین به بالا دارند که با اقناع شهروندان شکل‌ می‌گیرد. دولت برای حل این مسائل به دنبال گذار از حکومت به حکمرانی است. چنین نظامی سیاست خارجی همکاری‌جویانه را در جامعه بین‌المللی پیگیری و ضمن حمایت حداکثری از امنیت شهروندان به امنیت افراد انسانی دیگر نیز توجه قابل ملاحظه‌ای دارد.

چکیده بر اساس اصول علمی برنامه‌ریزی و مطالعات راهبردی طرح عناوین گسترده‌ای از مسائل نه تنها راه‌گشا نیست، بلکه ممکن است موجب سردگمی در تصمیم‌گیری و از بین‏رفتن منابع محدود و کمیاب کشور در تخصیص و اقدام شود. در این پژوهش تلاش شده است که با استفاده از نظرات کارشناسان مختلف و بهره‌گیری از نرم‌افزار میک‌مک و سنجش درهم‌کنشی این مسائل بر همدیگر، مسئله‌ها را از منظر جایگاه تأثیرگذاری و تأثیرپذیری مشخص و راهی پیش پای تصمیم‌گیرندگان برای اولویت‌بندی و تصمیم‌گیری قرار داد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که سه مسئله «ناسازگاری سیاست خارجی ایران با نظام بین‌الملل»، «پرونده هسته‌ای» و «مناسبات ایران و آمریکا» مهم‌ترین مسائلی هستند که در شکل‌گیری و تشدید سایر مسائل، نقش تأثیرگذار برجسته‌ای دارند و بیش از سایر مسائل بر امنیت ملی ایران تأثیرگذارند.

چکیده پرسش اصلی مقاله حاضر این است که دولت جدید ایالات متحده آمریکا چه سیاست و راهبردی در عرصه بین‌المللی به طور عام و در قبال جمهوری اسلامی ایران به طور خاص در پیش خواهد گرفت؟ در پاسخ به این سوال، علاوه بر طرح چهارچوب مفهومی کوتاه، عوامل موثر در شکل‌گیری سیاست خارجی دولت جدید آمریکا در دو سطح ملی و بین‌المللی طرح، اصول و رویکرد آن تشریح و راهبرد آن با توجه به تناقض‌ها و موانع احتمالی توضیح داده شده است. به نظر می‌رسد دولت ترامپ به دلیل ایجاد شکاف‌های سیاسی و ساختاری در داخل آمریکا و بی‌توجهی به بنیان‌های تاریخی نظام بین‌الملل و سیاست خارجی آمریکا در تأمین اهداف و منافع آمریکا با موانع و مشکلات بزرگی روبرو شده و ناگزیر به تعدیل در مواضع اعلامی خود در سیاست خارجی خواهد شد.    

چکیده

روابط آمریکا و عراق در دوره حکومت صدام مناسب نبود و با حمله عراق به کویت دوره‌ پرتنشی را آغاز کرد که به حمله نظامی و سرنگونی رژیم بعثی منجر شد. از سال 2003 تا 2009، عراق تحت اشغال آمریکا و نیروهای متحدین قرار داشت. با امضای قرارداد امنیتی بین‌ بغداد – واشنگتن، این وضعیت پایان یافت و مناسبات آنها بر اساس وجود دو دولت بنیان نهاده شد. در عین حال، در عمل، مناسبات عملی نظامی-امنیتی عراق و آمریکا بر پایه وضعیت سیاسی و امنیتی عراق، سیاست‌های آمریکا به ویژه دولت اوباما در برابر عراق و منطقه، و روابط جمهوری اسلامی ایران با آمریکا تعیین می‌شود. این مقاله، با توجه به این سه مؤلفه، چشم‌انداز مناسبات نظامی- امنیتی عراق و آمریکا را تبیین می‌کند.

چکیده

در طول یک دهه اخیر، مفهوم دولت‌های شکننده به یکی از مفاهیم مهم سیاست بین‌الملل تبدیل شده است. امنیت انسانی نیز از دهه پایانی قرن بیست وارد ادبیات این حوزه شده بود. این مقاله، درصدد پردازش تأثیر دولت‏های شکننده بر امنیت انسانی است. برای این منظور، مفهوم دولت‌های شکننده، شاخص‌های این نوع دولت‌ها و چگونگی پیدایش و پیامدهای آنها بر امنیت بررسی شده است. همچنین، چگونگی به خطر افتادن امنیت انسانی و سازوکار تأثیرگذاری دولت‌های شکننده، بر آن به تفصیل بیان شده است. دولت‌های شکننده، به دلیل ناتوانی در ارائه خدمات عمومی و انجام کارکردهای رایج حکومتی در حوزه امنیت و توسعه به بحران امنیت انسانی در جوامع تحت حکومت خود دامن می‌زنند.در این نوشتار، تغییر در نظریه‌های شناخت امنیت، تأکید بر کارکرد‌های دولت ملی و برجسته‏شدن اصل حمایت و نقش و کارکرد جامعه بین‌المللی در برخورد با مشکل دولت‌های شکننده، مورد ارزیابی قرار گرفته است.

چکیده برای تأمین امنیت ابزارها و شیوه‌های مختلفی وجود دارد که متأثر از سه نوع قدرت نظامی، اقتصادی و جذب‌کنندگی است. امنیت نرم، وضعیتی است که با ایجاد و تقویت توان جذب‏کنندگی در جامعه به وجود می‌آید. پرسش اساسی این پژوهش این است که چه عواملی در پیدایش این گرایش در میان دولت‌ها مؤثر بوده است؟برای پاسخ به این پرسش‌، مفهوم قدرت و امنیت نرم و سخت و مبانی فکری امنیت نرم به اختصار تشریح می‌شود. در بخش‌های بعدی، عوامل مؤثر در توجه به امنیت نرم در سطح بین‌المللی و سطح داخلی بیان می‌شود. تضعیف پارادایم واقع‌گرایی در عرصه سیاست، تحول در مفهوم امنیت و گسترش دامنه شمول آن، جهانی‏شدن و پیامدهای آن بر امنیت، گسترش ارزش‌ها و نظام‌های دموکراتیک در جهان، گسترش جنبش‌های نوین اجتماعی، ویژگی‌ها و مزیت‌های امنیت نرم، انقلاب انتظارات و دولت‌های پاسخگو و ویژگی‌های اساسی خود جمهوری اسلامی ایران از جمله این عوامل هستند.

چکیده مهمترین وظیفه‌ دولت برقراری امنیت است. تهدید امنیت یا از سوی کشورهای دیگر صورت می‌گیرد که آن را تهدید امنیت ملی می‌نامند و یا از سوی  افراد و گروه‌ها داخلی علیه یکدیگر است که با تضعیف دولت و از بین‌ رفتن نظم اجتماعی بروز می‌یابد. دولت قدرت برتر را در اختیار دارد و به منظور برقراری امنیت و اعمال حاکمیت، ابزارها و سازمان‌های را به وجود می‌آورد که نیروی نظامی و انتظامی (پلیس)، یکی از برجسته‌ترین آنهاست. نیروی انتظامی برای برقراری امنیت و آرامش در جامعه، سازمانی را به وجود آورده و بر اساس برداشت خود از محیط تهدید، ابزارها و شیوه‌های تهدید، راهبردها و تاکتیک‌هایی را برای تأمین هدف در پیش‌ می‌گیرد. هرچند پلیس ثابت است، اما محیط امنیتی، ابزارها و شیوه‌های تهدید و برقراری امنیت در حال تغییر است. جهانی‏شدن یکی از عوامل مؤثر در این تغییر و تحول، در دو دهه گذشته بوده است. در این مقاله، سازوکار تأثیرگذاری جهانی‏شدن بر مأموریت‌ها و راهبردهای پلیس در جمهوری اسلامی ایران بررسی شده است.

چکیده تحلیل سیاست خارجی دولت‏ها در عرصه بین‌المللی، یکی از مباحث اصلی علوم سیاسی و روابط بین‏الملل است. تا کنون، در زمینه تحلیل سیاست خارجی کشورها، نظریه‌ها و دیدگاه‌های مختلفی مطرح شده است. در ابتدا، رویکردهای مهم تحلیل سیاست خارجی، تحت تأثیر جریان‌ واقع‌گرایی بودند. با بروز انقلاب در علوم رفتاری، سه دیدگاه خاص در حوزه تحلیل سیاست خارجی به وجود آمد که از آنها با عنوان فرایند تصمیم‏گیری در سیاست خارجی، سیاست خارجی مقایسه‏ای، و محیط روانی سیاست خارجی یاد می‌شود. با پیدایش و گسترش دیدگاه پسااثبات‌گرایی در علوم اجتماعی و به ویژه در روابط بین‌الملل در حوزه تحلیل سیاست خارجی کشورها، سه رویکرد جدید، یعنی رویکردهای نهادمحور، رویکردهای جامعه‏شناسانه و رویکردهای فرهنگ و هویت‏محور به وجود آمدند که اصول و محورهای هر کدام از آنها به اختصار تشریح شده است. در نهایت، تلاش شده امکان و چگونگی برقراری پیوند بین این رویکردها مورد ارزیابی قرار گیرد.

چکیده امنیت، اصلی‌ترین وظیفه دولت ملی و مهمترین موضوعی است که تا کنون مورد توجه دانشوران روابط بین‏الملل قرار گرفته ‏است. باوجود این، امنیت مفهومی ‏پیچیده، متعارض و شدیداً متکی بر رویکرد‏ها و نظریه‏‌هایی است که ناظران و پژوهشگران از آنها استفاده می‏کنند. تا کنون برای توصیف، تبیین و پیش‏بینی موضوعات امنیتی، نظریه‏های مختلفی مطرح شده ‏است. در این نوشته، تلاش می‏شود دگرگونی‏های به وجود آمده در مفهوم امنیت از منظر تحول در نظریه‏های مطالعه امنیت مورد بررسی قرار گیرد. نظریه‌های واقع‌گرایی، لیبرالیسم،  مکتب کپنهاک، سازه‌انگاری و انتقادی، نظریه‌های برجسته در مطالعات امنیتی هستند که با ارائه پیش‏فرض‏ها و چارچوب مطالعاتی متفاوت در مورد امنیت ملی و امنیت بین‏الملل، افق‏های تازه‏ای را در حوزه مطالعات امنیتی به وجود آورده‏اند و دیدگاه‏های متفاوتی در مورد پرسش‏های اساسی امنیت از جمله مرجع، کارگزار، ابعاد و شیوه تأمین امنیت، مطرح ساخته‏اند. موضوع مقاله حاضر بررسی تحول مفهوم امنیت در این نظریه‏هاست.

چکیده در سال‏های آغازین قرن 21، مراکز دولتی و عمومی آمریکا موج گسترده‏ای را در مورد خطر وابستگی این کشور به نفت کشورهای منطقه خلیج فارس به راه انداختند و خواستار اتخاذ سیاست‏های دقیق و بلندمدت برای جلوگیری از خطرات ناشی از این وابستگی شدند. با توجه به اینکه واردات نفت آمریکا از منطقه خلیج فارس تنها 2/11% کل واردات نفت این کشور از جهان را تشکیل می‏دهد و ایالات متحده با اکثر کشورهای منطقه روابط استراتژیک دارد و پیوندهای عمیق و گسست‏ناپذیری بین آنها به وجود آمده، این پرسش مطرح می‏شود که دلیل اصلی این نگرانی‏ها و سیاست‏گذاری در جهت کنترل بیشتر بر منطقه نفت‏خیز خلیج فارس چیست؟در این مقاله، به دلایل و اهداف بین‏المللی آمریکا از اتخاذ چنین سیاستی در قبال منطقه خلیج‏فارس اشاره می‏شود و پیامدهای آن برای این کشور و دیگر بازیگران جهانی و منطقه‏ای مورد ارزیابی قرار می‏گیرد.