فصلنامه مطالعات راهبردی

چکیده مقالۀ پیش­ رو برای نخستین بار انگارۀ امنیت سوژه ‏مبنارا ارائه می­ کند و بر پایۀ آن می­ کوشد در مسیر طرح نظریه ­ای جدید از امنیت گام بردارد. این انگاره ناظر بر گذار به پارادایم فرهنگی امنیت است؛ پارادایمی که برآمده از ابرروندهایی مانند «تولد مفهوم سیاست سوژه»، «آغاز دورۀ مدرنیتۀ ‏‏‏‏متأخر‏»، «بازشناسی به مثابه نزاع کانونی جوامع جدید» و «فردی‌شدنِ تجربۀ امر جمعی» است. انگارۀ «امنیت سوژه‏ مبنا» بازنمایی متفاوتی از «امر امنیتی» را صورت‏‏بندی می ‏کند که ذیل آن نقطه ثقل امر امنیتی از سطح ساختارهای کلان اجتماعی و سیاسی به سطح سوژگی فردی و جمعی نقل مکان می ‏کند، همچنین فرایند «امنیتی‌سازی» معکوس شده و افزایش ظرفیت‌های نهادی به منظور تحقق ‏بخشیدن به وجود سوژۀ انسانی به نقطه عزیمت تحلیل امنیتی بدل می ­شود.  
 
 

چکیده تحول پارادایمی با تحول نظری مرزبندی مهمی دارد. این نوع تحول نه ناظر بر تحول در اجزاء نظری، بلکه ناظر بر تحول در فضای نظری است که برآیند آن، تغییر رادیکال در پیش‏فرض ‏ها و برداشت‏های زمینه‏ای است؛ امری که سرانجام نه تنها به تحول در معانی، بلکه به تحول در دلالت های مفهومی می انجامد. مفهوم امنیت ‏مانند سایر مفاهیم بسیط می ‏تواند در گذر از فرآیند «تفهم» به تکوین «فهم»‏های متفاوتی بینجامد؛ زیرا تاریخ ‏مند است و ذیل پارادایم‏های مختلف، دلالت ‏های گوناگونی به خود می‏گیرد. از این نظر، تولد مفهوم امنیت به معنای کلاسیک آن را می‏توان مقارن با پیدایش پارادایم سیاسی تلقی کرد؛ پارادایمی که در قالب آن، امنیت هم ‏ردیف حفظ نظم سیاسی و تمامیت ملت-دولت بود. پس از آن، گذار از پارادایم سیاسی به پارادایم اقتصادی امنیت روی داد؛ که بیش از هر چیز در شکل «تأمین اجتماعی» نمودار و در چارچوب آن، تلاش برای کاهش فاصله طبقاتی و افزایش عدالت اجتماعی به مبحث کانونی مطالعات امنیت بدل شد. از اواخر قرن بیستم به این سو، شاهد پیدایی پارادایم فرهنگی امنیت هستیم. این مقاله بر آن است که گذار به پارادایم فرهنگی امنیت، نتیجه مستقیم ورود به مرحله‏ مدرنیته متأخر است که امکان طرح نظریات نوینی دربارۀ امنیت فراهم آمد؛ که مهم ‏ترین آن، نظریه امنیت جامعوی است؛ که اطمینان‏ خاطر افراد و گروه ‏های اجتماعی نسبت به حفظ هویت و ارزش هایشان را در کانون توجه مطالعات امنیت قرار می‏دهد.