مدل مفهومی جنگ شناختی در سپهر جنگهای نوین با استفاده از روش فراترکیب
دوره 28، شماره 3، پاییز 1404، صفحه 79-170
https://doi.org/10.22034/ssq.2025.469702.4183
سعید مددی، نوراله نورانی
چکیده جنگ شناختی مفهومی است که امروزه با رشد و فراگیری رسانههای نوین، به شکلی برجسته در محافل علمی، امنیتی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی مورد توجه قرار گرفته است. جنگی که همانند سایر جنگها در غایت خود، نوعی از قدرت، برتری و بازدارندگی را به ارمغان میآورد و میتواند معادلات و موازنات قدرت را به معنای سنتی برهم بزند. به نظر میرسد که بهرغم تعدد مطالعات کیفی انجامشده در خصوص جنگ شناختی، هنوز مختصات مفهومی دقیقی از این جنگ ترسیم نشده و نوعی ابهام و مناقشه در این حوزه وجود دارد. این در حالی است که تبیین مفهومی یک پدیده، نقطه آغازین مطالعه در مورد آن میباشد، از این رو در این مقاله تلاش میشود تبیینی جدید از مختصات مفهومی جنگ شناختی ارائه شود. بهمنظور ارائه تفسیری جامع از مختصات مفهومی جنگ شناختی با استفاده از یکپارچهسازی، ترجمه و مقایسه یافتههای مطالعات انجامشده در این حوزه، روش فراترکیب با الگوی لیپسی و ویلسون مورد استفاده قرار گرفت. در این راستا پس از جستجوی منابع علمی متعدد، تعداد 86 پژوهش وارد فرایند ارزیابی شد و پس از چند مرحله پالایش و تحلیل محتوایی و ساختاری مقالات، تعداد 31 تحقیق بهعنوان ورودی فراترکیب، در نظر گرفته شد. پس از تجزیهوتحلیل و ترکیب اطلاعات استخراجشده از مقالات، مختصات مفهومی دوازدهگانه جنگ شناختی شامل ویژگیها، اهداف، ابزارهای مورداستفاده، سطوح، روشها و راهبردها، علائم تحقق، پیامدها، راههای مقابله، مخاطبین، عرصههای نبرد، مفاهیم نزدیک و رویکردهای کشورهای مختلف به جنگ شناختی، تبیین و مدل مفهومی جنگ شناختی ترسیم شد.