فصلنامه مطالعات راهبردی

چکیده تمایلات فزآینده ترکیه در پیگیری راهبردهای مستقل از متحدان غربی و نزدیکی آن به قدرت‌های شرقی در تأمین اهداف امنیتی- دفاعی و همچنین، کنش‏گری فعال منطقه‌ای آن در به ‌چالش‏کشیدن ترجیحات امنیتی قدرت‌های غربی، این سؤال را ایجاد کرده که آیا جهت‌گیری‌های بین‌المللی ترکیه در مسیر چرخشی محوری قرار گرفته یا صرفاً ناظر بر بازسازی سیاست خارجی این کشور در محیط نوین بین‌المللی و منطقه‌ای است؟ این مقاله با مفهوم‌بندی نگرش‌های راهبردی ترکیه و ارائه تصویری چارچوب‌مند از تحولات نوین فرهنگ راهبردی و دکترین امنیت ملی این کشور، به بازاندیشی در ایده‌های غالب از چرخش محوری در جهت‌گیری‌های کلان سیاست خارجی ترکیه می‌پردازد. در این راستا، فرهنگ راهبردی نوین ترکیه با تأکید بر اصل خودیاری و توانمندی‌های ملی، به‌طور فزاینده‌ای به‌دنبال تأمین استقلال راهبردی از متحدان غربی در شرایط گذار نظام بین‌الملل است. این ضرورتاً به‌معنای خروج از اتحاد فراآتلانتیکی نیست، بلکه ناظر بر متوازن‌سازی روابط با غرب و شرق به‌منظور تثبیت موقعیت راهبردی ترکیه به عنوان بازیگر مستقل بین‌المللی است.

چکیده این مقاله به‏ دنبال فهم نظام‏ مند منطق اتحادهای ناپایدار در خاورمیانه پساانقلاب‏ های عربی است. دولت‏ های خاورمیانه بر چه اساسی وارد اتحاد با یکدیگر می ‏شوند و رفتار ائتلاف‏ سازی سیال آنها تحت تأثیر چه متغیرهایی است؟ برخلاف رویکردهای جریان اصلی در تبیین ماهیت اتحادها، متغیرهایی همچون موازنه قدرت، آنارشی، هویت و تهدیدات خارجی به ‏تنهایی قادر به فهم سازوکارها و پیچیدگی‏ های تجربی رفتار اتحادسازی دولت‏ های خاورمیانه نیستند. مقاله حاضر با بهره‏ گیری از نظریه‏ های اتحاد در روابط بین‏ الملل، چارچوب تلفیقی «امنیت رژیم» را به عنوان رویکرد آلترناتیوی در فهم ریشه‏ های اتحاد در خاورمیانه پیشنهاد می‏ کند. به ‏رغم تحول در محیط بین ‏المللی و منطقه ‏ای، منافع اصلی برای هر کدام از دولت‏ های خاورمیانه هنوز تأمین بقا و امنیت رژیم سیاسی آنهاست. در واقع، گزینه‏ های روابط خارجی و اتحادسازی دولت‏ های خاورمیانه مبتنی بر کنش پویای آنها به ‏منظور حفظ امنیت رژیم حاکم در مقابل تهدیدات بالقوه داخلی و خارجی است. در چنین شرایطی، اتحادها به عنوان ائتلاف‏ های فراملی میان متحدان بالقوه برای تأمین بقای رژیم‏ های سیاسی فرمول‏ بندی می‏ شود. در راستای آزمون ایده اصلی مقاله، به بررسی موردی ائتلاف ‏های منطقه‏ ای خاورمیانه پرداخته می‏ شود.