فصلنامه مطالعات راهبردی

چکیده این مقاله در پی پاسخ به این سؤال است که الگوی بازدارندگی حزب‌الله از چه مؤلفه‌هایی تشکیل شده و بحران سوریه چه تأثیراتی بر روی آن داشته است؟ نویسنده‌‌ این مقاله بر آن است که بحران سوریه، توان تاکتیکی و عملیاتی حزب‌الله را افزایش داده و این امر در کنار تقویت توان فنی و تسلیحاتی، موجب ارتقای سطح تهدیدهای آن شده است؛ به‌گونه‌ای که سه جزء مهم بازدارندگی یعنی توان تهدید، تهدید معتبر و انتقال پیام بازدارنده در چارچوب بازدارندگی این جنبش محقق شده است. بر این اساس، خودداری اسرائیل از اقدام به جنگ علیه حزب‌الله، بیان‌گر موفقیت الگوی بازدارندگی این جنبش است. البته حزب‌الله به دلیل ماهیت نامتقارن استراتژی و تاکتیک‏هایش، نیازمند توسعه مؤلفه‌های مؤثر بازدارندگی در برابر اسرائیل است. روش این پژوهش، تحلیلی- توصیفی و شیوه جمع‌آوری داده‌های آن نیز به صورت کتابخانه‌ای بوده است.
 

چکیده نویسنده این مقاله با بررسی روابط اقتصادی اسرائیل با همسایگان و کشورها و بازیگران پیرامونی، استدلال می‏کند که این رژیم در پوشش روابط اقتصادی به‏دنبال عادی‏سازی روابط سیاسی و گسترش روابط امنیتی با این کشورهاست. بر اساس یافته‏های این پژوهش، روابط و مناسبات اقتصادی اسرائیل در منطقه از سه الگو پیروی می‏کند: روابط اقتصادی پایدار با هدف کنترل و ممانعت از بروز و گسترش تنش، روابط اقتصادی کم‏بازده با هدف حضور در مناطق استراتژیک و نفوذ دیپلماتیک به منظور عادی‏سازی و گسترش روابط امنیتی. در راستای تبیین این الگوها، روابط اقتصادی اسرائیل با همسایگان مرزی خود یعنی اردن و مصر، منطقه آسیای مرکزی و قفقاز، ترکیه، کردستان عراق و کشورهای عربی مورد بررسی قرار گرفته است.
 

چکیده در این مقاله با عنایت به ادله حقوقی، تأکید می‏شود که رویارویی اسرائیل با نوار غزه نبرد مسلحانه بین‏المللی نیست و در نتیجه، محاصره دریایی غزه فاقد مشروعیت است. علاوه بر این، حتی اگر این رویارویی نبرد بین‏المللی دانسته شود، یکی از دلایل نبود مشروعیت برای چنین محاصره‏ای را باید رعایت‏نکردن مقررات بشردوستانه از سوی اسرائیل دانست. توجه‏نکردن به قاعده مهم «منع استفاده از سلاح قحطی در برابر غیرنظامیان» مهم‏ترین دلیل نامشروع‏ بودن اقدام اسرائیل در محاصره دریایی نوار غزه است.
 

چکیده استدلال اصلی این مقاله این است که مقامات جمهوری آذربایجان در چارچوب اختلافاتی که با ارمنستان، به ‏ویژه در مسئلۀ قره‏باغ دارند، به روابط با اسرائیل می‏اندیشند و در این رابطه، عمدتاً به‏ دنبال دستیابی به ادوات و تکنولوژی‏های پیشرفته نظامی از اسرائیل و کسب حمایت لابی‏ صهیونیستی در آمریکا برای مقابله با لابی ارمنی هستند. در مقابل، اسرائیل نیز در قالب «دکترین پیرامونی» به روابط خود با جمهوری آذربایجان می‏نگرد که به ‏نظر می‏رسد بخش مهمی از هدف آن، مقابله با جمهوری اسلامی ایران در ابعاد سیاسی، نظامی، اطلاعاتی و حتی اقتصادی است.  
 
 

چکیده به رغم سکولاربودن رژیم صهیونیستی، صهیونیسم مذهبی در حال تبدیل‌شدن به اندیشه غالب در سیاست داخلی و خارجی آن رژیم است. در این مقاله، با استفاده از نظریه «امنیتی‌کردن» نشان داده می‌شود که صهیونیسم مذهبی به عنوان گرایش اقلیت اما قدرتمند در جریان صهیونیسم، در نتیجه بحران هویت داخلی و ادامه آسیب‌پذیری امنیتی این رژیم، به شکل گفتمان فراگیر درآمده و به نحو محسوسی موفق شده افکار عمومی و عملکرد رهبران سیاسی آن را در عرصه سیاست خارجی رادیکالیزه نماید. در همین راستا، دولت راست‌گرای نتانیاهو در شش سال گذشته با تشکیل دولت مستقل فلسطینی به شدت مخالفت کرده، بر روند شهرک‌سازی در اراضی اشغالی افزوده و از کاربرد هر گونه خشونت علیه مردم بی‌دفاع غزه ابایی نداشته است. در نتیجه این تحول، اسرائیل به طور کامل از ژست صلح‌طلبانه خود دست کشیده و بیش از پیش در موقعیت تهاجمی نسبت به محیط پیرامونی خود قرار گرفته است. ادامه این وضعیت هرچند ممکن است به صورت مقطعی هم‌گرایی در داخل جامعه اسرائیل را تقویت کند، ولی در میان‌مدت به آسیب‌پذیری و انزوای این رژیم در منطقه و جهان می‌انجامد.  

چکیده تاریخ سیاست خارجی اسرائیل و امنیت ملی آن نشان می‌دهد ابزار نظامی اصلی‌ترین وسیله تحقق اهداف سیاسی بوده است. از دست‌یابی به موجودیت سیاسی تا امنیت آبی و از بازدارندگی تا دست‌یابی به صلح، این ابزار نظامی بوده که وسیله کسب آنها بوده است. دستگاه سیاسی و امنیتی اسرائیل ناکامی‌های سیاسی و امنیتی خود را ناشی از ناتوانی در پاسخ‌گویی به تهدیدات نوظهور به سبب نبود فن‌آوری نظامی مناسب تحلیل کرده و هرگاه که به بن‌بستی امنیتی برخورد می‌کند، بر توسعه فن‌آوری نظامی به گونه‌ای که بتواند موجب کسب پیروزی نظامی شود تمرکز می‌کند. تداوم این رویکرد به رغم توفیق‌هایش با محدودیت‌ها و تردیدهایی نیز مواجه شده که بررسی آن موضوع پژوهش حاضر است.

چکیده در سال‌های نخست شکل‌گیری رژیم غاصب اسرائیل، سیاست‌گذاران آن می‌پنداشتند وقوع انقلاب و ناآرامی در کشورهای عربی، سبب بهره‌مندی بیشتر اسرائیل از امنیت خواهد گردید. آنها گمان می‌کردند حکومت‌های دموکراتیک عربی، دشمنی با اسرائیل و حمایت از آرمان فلسطین را از دستور کار خود خارج می‌کنند، اما اکنون و در مواجهه با انقلاب‏های عربی، اسرائیل امنیت خود را با چالشی اساسی رویارو می‌بیند. نه تنها امکان روی کارآمدن دولت‌های اسلام‌گرا یا الگوگیری مردم اسرائیل از بهار عربی، بلکه بروز وضعیت دولت گسسته، خطر جدی‌تری برای امنیت اسرائیل شده است.

چکیده سرزمین حاصلخیز، پرآب و استراتژیک جولان، تنها سرزمین باقیمانده در محدوده فرا‏تر از خط سبز (مرزهای 1948) است که همچنان در اشغال رژیم صهیونیستی است. این سرزمین در سال 1967 به اشغال رژیم صهیونیستی درآمد و نبرد 1973 نیز در آزادسازی آن توفیق چندانی نداشت. از آن ‏روز تا کنون، عقب‏نشینی از این ارتفاعات، مسأله مشترک سوریه و رژیم صهیونیستی شده است. در این مقاله، جایگاه جولان در امنیت اسرائیل در سه مؤلفه موقعیت استراتژیک نظامی، منابع آبی و جمعیت مورد بررسی قرار گرفته است. هدف از این تحقیق، شناخت جایگاه این مؤلفه‏ها در امنیت اسرائیل است. آیا عقب‏نشینی از جولان، همچون سه توافق‏نامه‏ ‏ رژیم صهیونیستی با مصر، حکومت خودگردان فلسطین و اردن، می‏تواند امنیت رژیم صهیونیستی را تأمین کند یا برجستگی‏های این سرزمین، هرگونه عقب‏نشینی را برای امنیت رژیم صهیونیستی پر هزینه و گران‏بها خواهد کرد؟

چکیده بی‏اعتمادی‏های جاری در تعاملات ایران و آمریکا، محصول شرایطی است که عمدتاً با هویت‏های سیاسی ناهمگون دوطرف در پیوند است. در این میان، نقش اسرائیل به عنوان متغیری تنش‏زا بسیار اساسی است، زیرا نه جمهوری اسلامی ایران حاضر است با بازیگری اسرائیل در منطقه کنار بیاید و نه آمریکا می‏تواند نسبت به فشارها و تهدیدات ایران علیه متحد دیرینه خود در منطقه بی‏تفاوت باشد، به ویژه آنکه یهودیان آمریکا در مقام قدرتمندترین لابی تأثیرگذار بر نهادهای جهت‏دهنده به سیاست خارجی، سیاست خاورمیانه‏ای این کشور را تحت نفوذ خود درآورده‏اند. امروزه عمده‏ترین اتهامات آمریکا علیه ایران شامل تلاش برای جلوگیری از صلح در خاورمیانه، تلاش برای ساخت سلاح‏های انهدام جمعی، حمایت از تروریسم و نقض دموکراسی و حقوق بشر، به انحاء مختلف با امنیت اسرائیل در پیوند است. از این‏رو، اگرچه همکاری‏های محدود و تاکتیکی میان ایران و آمریکا امکان‏پذیر است، اما تا زمانی که پیوندهای فعلی آمریکا و اسرائیل جریان دارد، امکان عادی‏شدن روابط دو کشور وجود نخواهد داشت.

چکیده فروپاشی شوروی  سابق به معنای تغییر و تحول در معادلات منطقه ای و ضرورت ایجاد اصلاحاتی در سیاست خارجی کلیه کشورها بود که در پی وقوع این رخداد شاهد بروز آن می باشیم. در این میان ایران و ترکیه با توجه به بعد جغرافیایی شان به کانون وقوع این تحول و سیاست های کلان خود مبنی بر توسعه اقتصادی، نقش برجسته ای را در تحولات منطقه و شکل گیری ترتیبات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی آن، به خاطر پیامدهای امنیتی مسأله، برای خود قایل بودند. افزون بر آن که ایران به این مسأله از منظر ارزشی نیز نگاه می کرد و خود را درقبال سرنوشت ملل منطقه به ویژه مسلمانان مسؤول می دانست.

چکیده در این نوشتار، نویسنده نخست نگاهی دارد به فرهنگ سیاسی ایران و پس از تعریف و تحدید آن به بررسی ماهیت آن، به ویژه در دوره پس از پیروزی انقلاب اسلامی، می ‏پردازد. نویسنده از رهگذر تحلیل محتوایی و تاریخی فرهنگ سیاسی ایران به این نتیجه می ‏رسد که مردم ایران از نظر فرهنگی با دولت مردان و نظام سیاسی حاکم بر آمریکا و نه مردم آمریکا مخالفت دارند. این مخالفت نیز ریشه در عملکرد سابق دولت آمریکا در ایران دارد که نوعی نارضایتی را در بین مردم دامن زده است. بنابراین اصلاح آن عملکرد و زوال نارضایتی مزبور از مقدمات بحث رابطه ایران و آمریکا به شمار می ‏رود.

چکیده مؤلف در این نوشتار بیان می ‏دارد که اگرچه تصویر هر یک از دو کشور نزد دیگری بسیار زشت و غیرقابل تحمل است اما، دلایل کافی ‏ای وجود دارد که هر دو نسبت به گذشته اغماض نمایند. ادله ‏ای که مؤلف برمی‏ شمارد عموما منافع راهبردی ‏ای است که نصیب طرفین می ‏شود. به همین خاطر است که دیپلماسی نیز نقش برجسته‏ ای یافته و پرداختن به گفتگوهای انتقادی می ‏تواند گام مؤثری ارزیابی شود. براین اساس اگر چه روابط دو کشور در آینده نزدیک دوستانه نخواهد بود، اما مؤلف بر آن است که حرکتی در دو کشور به سوی یک توافق استراتژیک آغاز شده است. روندی که در حوزه ‏های مختلف و به ویژه اقتصادی قابل مشاهده است. در مجموع نویسنده بدون انکار کردن پیشینه عملکرد نامطلوب آمریکا در ایران، بر آن است تا ادله ‏ای را برای ضرورت نادیده انگاشتن این سابقه ارایه دهد.