فصلنامه مطالعات راهبردی

چکیده مقاله حاضر به دنبال تبیین نسبت فرهنگ و امنیت نظام جمهوری اسلامی ایران است. مسئله اصلی نویسنده آن است که فرهنگ چگونه در شکل‌گیری امنیت نظام‌های سیاسی نقش‌آفرینی می‌کند. نویسنده در پاسخ به این سؤال مدعی است فرهنگ کنش‌گر نیست و تأثیر آن بر امنیت از ره‌گذر گفتمان‌ها و نسل‌های انسانی حاصل می‌شود. بر اساس چارچوب نظری ارائه‌شده در این مقاله، امنیت نظام سیاسی اساساً محصول سازگاری میان گفتمان‌های فرهنگی حاکم بر دولت، نسل زنده و نسل‌های پیشین است و ناسازگاری میان این سه گفتمان نیز منشأ ناامنی و بی‌ثباتی معرفی می‌شود. نویسنده بر آن است که این چارچوب نظری به خوبی امنیت نظام جمهوری اسلامی ایران را تبیین می‌کند و بر این اساس، پیشنهاد‌های سیاست‌گذارانه‌ای در حوزه امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران ارائه کرده است.

چکیده نوشته حاضر، نسبت الگوی مردم‏سالاری دینی و امنیت ملی را سنجش و تحلیل می‌کند. به فهم این نسبت از دو زاویه رویکردی و عملکردی نگریسته شده است. با بهره‌گیری از گزاره‌های نظریه‌های امنیت ملی گسترده و چندبعدی که در آرای امنیت‏پژوهان مکتب کپنهاگ تبلور یافته و با کاربست روش تحلیل محتوای کیفی قانون اساسی و سند چشم‌انداز جمهوری اسلامی، رویکرد امنیت ملی الگوی مردم‏سالاری دینی واکاوی و سازگاری آن با رویکرد گسترده امنیت ملی استنتاج شد. از زاویه عملکردی، با استفاده از روش تحلیل ثانویه، به رغم وجود نقاط قوت در شاخص‌های امنیت جامعه‌ای، اجتماعی و انسانی، به گواهی داده‌های آماری، کاستی‌های محسوسی در ابعاد زیست‌محیطی، اقتصادی و در زمینه آسیب‌های اجتماعی مشاهده می‌شود که دارای پیامدهای سوء امنیتی ارزیابی می‌شوند. نگاشته برای ترمیم کاستی‌ها و اجتناب از بروز رخدادهای ضد امنیتی به مفهوم گسترده، طراحی سیاست‌گذاری‌ها با پیوست امنیت ملی و رصد عملکردها از زاویه امنیت‏سنجی، جامعه‌محورنمودن امنیت و مراعات الزامات زیست امن و ایمن در محیط رقابتی و پرآشوب منطقه‌ای و جهانی و سرانجام، روزآمد و کاراکردن نهادهای پایش و پژوهش امنیت‏سنجی را نتیجه‌گیری و پیشنهاد نموده است. 

چکیده سئوال اصلی مقاله حاضر این است که چگونه حکومت‌های مردم‏سالار دینی می‌توانند به واسطه ساختار و ویژگی‌های نظام سیاسی به صلح‌طلبی در عرصه سیاست خارجی گرایش یابند؟ در پاسخ، استدلال شده که در این نوع مردم‏سالاری‌ها، صلح‌طلبی از دو مسیر امکان تحقق دارد. مسیر اول تعالیم دینی است که بر اساس آن اصل صلح یا خودداری از جنگ غیر از موارد دفاع محوریت می‌یابد. مسیر دوم نیز نقش پررنگ نهادهای مردم‏سالار در این نوع حکومت‌هاست که باعث می‌شود حکومت به خاطر حفاظت از منافع مردم ـآنچنان که در خواسته‌های آزادانه مردم نمود می‌یابدـ از اقدامات نظامی تهاجمی خودداری کرده و جنگ را به شرایط اضطراری دفاعی محدود کند. به منظور تبیین گویاتر قضیه به الگوی صلح‌طلبی مردم‌سالاری دینی در تجربه جمهوری اسلامی ایران اشاره شده است.    

چکیده مهم‏ترین عوامل شکل‏دهنده و تأثیرگذار بر فرهنگ راهبردی جمهوری اسلامی ایران چه مواردی هستند؟ تحت تأثیر این عوامل، فرهنگ راهبردی جمهوری اسلامی بر چه محورها و شاخص‏های استوار است؟ به نظر می‏رسد مهم‏ترین عوامل شکل‏دهنده و تأثیرگذار بر فرهنگ راهبردی جمهوری اسلامی ایران شامل مواردی چون اسلام شیعی، عوامل اقتصادی، حافظه تاریخی، موقعیت جغرافیایی، تجربه جنگ 8 ساله و درک واقعیات بین‏المللی باشند. ضمن اینکه بدبینی به بیگانه، پایداری و مقاومت، بی‏اعتمادی راهبردی، ابهام راهبردی، عمل‌گرایی، خوداتکایی و بازدارندگی، مهم‏ترین محورها و شاخص‏های فرهنگ راهبردی جمهوری اسلامی ایران هستند. با عنایت به اهمیت این بحث، هدف مقاله حاضر ارزیابی و شناخت زمینه‏های ایجابی، سازنده و همچنین، اصول و شاخص‏های فرهنگ راهبردی جمهوری اسلامی ایران است. بدون تردید، این امر کمک فراوانی به درک دکترین و برنامه‏های نظامی کلان و همچنین، سبک دفاعی و نظامی جمهوری اسلامی ایران می‏نماید.

چکیده

در صحنه معادلات قدرت در عراق جدید، چهار دسته از بازیگران، یعنی آمریکا و نیروهای ائتلاف، گروههای قومی و مذهبی داخلی، همسایگان عراق و سازمان‏های تروریستی و خشونت‏طلب جهانی حضور دارند و هر یک می‏کوشند آینده‏ای برای عراق رقم زنند که دلخواه و مطلوبشان است.در این مقاله، کوشش می‏شود با تحلیل اهداف، امکانات، منافع و استراتژی‏های بازیگران مزبور، برآوردی از اوضاع کنونی و آینده عراق در قالب سناریوهای کوتاه مدت ارائه شود و در پرتو آن، سناریوی مطلوب جمهوری اسلامی ایران در بین گزینه‏های محتمل عراق آینده، ارزیابی و مورد تحلیل قرار گیرد.

چکیده جدید مطالعات امنیتی را شکل می‏دهد. مقاله حاضر به تبیین جایگاه امنیت انسانی به مثابه رهیافتی مردم‏محور، همه‏گیر و معطوف به رضایت و کرامت بلندمدت انسانی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران می‏پردازد. برای این منظور، ابتدا مفهوم و ابعاد امنیت انسانی در متون نظری بازنمایی می‏شوند و سپس، قانون اساسی در پرتو این تلقی مفهومی و ابعاد آن مورد بازخوانی و بازفهمی قرار می‏گیرد. نویسنده معتقد است امنیت انسانی در متن ایده امنیت در قانون اساسی جمهوری اسلامی قرار دارد و امنیت ملی، مرزها و حدود آن را مشخص می‏کند و جایگزین یا مزاحم آن نمی‏شود.

چکیده تروریسم نوین عنوانی است برای موج جدید اقدامات تروریستی که اوج آن را می‌توان حادثه 11 سپتامبر دانست. ایالات متحده در واکنش به رویداد 11 سپتامبر و در نبرد با این موج جدید، سعی نمود تا محیط عملیاتی آن را به منطقه خاورمیانه منتقل نماید که با محیط امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران هم‌پوشان است. از این‌رو، مقاله حاضر به تبیین این موج جدید و پیامدهای آن در صورت تهدید منافع ملی جمهوری اسلامی ایران می‌پردازد. به اعقتاد نویسنده، تروریسم نوین به واسطه مؤلفه‌هایی چون هویت‌پایگی، برخورداری از صبغه جهانی، برانگیزانندگی و تک‌پایگی، از گونه‌های پیشین متمایز می‌شود و شیوة مشخص آن عملیات انتحاری است. این موج در صورتی که منافع ملی جمهوری اسلامی ایران را تهدید کند، می‌تواند روحیه ملی را در بعد اخلی و منزلت ایدئولوژیک جمهوری اسلامی را در محیط منطقه‌ای در معرض آسیب جدی قرار دهد.اقدامات پیشنهادی نویسنده برای پیشگیری و مقابله با این تهدید عبارتند از عملیات‌پنهان باتأکید بر جریان‌سازی،کنترل و مدیریت فراگیر رسانه‌ای،مدیریت‌رویداد به ‌جای مدیریت بحران، پیشگیری از تروریسم ‌هسته‌ای و نبرد آشکار به‌‌هنگام واکنش.