فصلنامه مطالعات راهبردی

چکیده تحولات جاری در سپهر اجتماعی، سیاسی و اقتصادی جامعه ایران، خصوصاً از نیمۀ دوم دهۀ 1390 به بعد (تحولاتی نظیر ظهور دو موج اعتراضی بزرگ در دی ‏ماه 1396 و آبان 1398 و گسترش اعتراضات صنفی؛ گسترش فزایندۀ مصرف شبکه‏ های اجتماعی مجازی، تأثیرگذاری بی‏ سابقۀ پدیدۀ بورس اوراق بهادار و فرازونشیب‏ های قیمت دلار در زندگی اقتصادی و اجتماعی ایرانیان؛ و در آخرین مورد، تکانه‏ های اجتماعی و اقتصادی ناشی از همه‏ گیری ویروس کرونا) همگی نشان‏دهندۀ شدت‏ گرفتن موج‏ های ظاهراً پراکنده اما هم‏ جهتی است که می‏ تواند آیندۀ جامعۀ ایران در آستانۀ ورود به سدۀ 1400 را عمیقاً متحول سازد. این مقاله به دنبال آن است تا با بهره‏ گیری از نظریۀ «جامعۀ ریسک» اولریش بک، جامعه ‏شناس معاصر آلمانی و با طرح انگارۀ «جامعۀ ریسک بازاری»، چارچوبی برای فهم روندی که از پس تحولات بعضاً ناهمسو، آیندۀ ایران را تحت‏ الشعاع قرار داده، به دست دهد و نیز چشم‏ انداز نظری تازه‏ ای را به‏ روی آینده ‏پژوهی ایران پسا1400 پیش چشم سیاست‏گذاران و سیاست ‏پژوهان کشور بگشاید.

چکیده جامعة مدرن دچار تحول بنیادینی شده و از اسامی گوناگونی برای مشخص‏کردن این تحول، از قبیل دوران پست‏مدرن، عصر پست‏ماتریالیسم  و نظایر آن استفاده می‏شود. به زعم اولریش بک، جامعه‏شناس آلمانی، این تحول نه عبور از مدرنیته که تعمیق آن است. وی با وضع اصطلاح جامعة ریسک کوشیده است نشان دهد در جامعة مدرن متأخر با نوعی وفور ریسک و آگاهی وسیع مردم از آن مواجهیم. در این جامعه، خطرات و تهدیدات نه ناشی از حوادث طبیعی، بلکه مصنوع دست انسان‌اند.تغییر و تحول در تهدیدات و ریسک‏ها به معنی تغییر شکل سیاست نیز هست، زیرا یکی از اهداف مهم سیاست دفع تهدیدات است.