فصلنامه مطالعات راهبردی

چکیده بحران مهاجرت سال ۲۰۱۵ نقطه‏عطفی در سیاست‌گذاری اتحادیه اروپا به ‌شمار می‌آید؛ دوره‌ای که در آن مهاجرت، به‌تدریج از موضوعی صرفاً انسانی، به مسئله‌ای با پیامدهای امنیتی تبدیل شد. در این میان، مهاجرت شهروندان افغانستانی که در پی تداوم بی‌ثباتی و فروپاشی نظم سیاسی این کشور شدت گرفت، در مرکز این تحولات گفتمانی قرار داشت. این پژوهش با رویکردی تحلیلی‏-انتقادی و با بهره‌گیری از نظریه امنیتی‌سازی مکتب کپنهاگ و الگوی سه‌لایه‌ای تحلیل گفتمان فرکلاف، به بررسی نحوه بازنمایی مهاجرت افغان‌ها در گفتمان سیاسی و رسانه‌ای اتحادیه اروپا در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ می‌پردازد. پرسش اصلی پژوهش آن است که مهاجرت افغان‌ها چگونه در گفتمان سیاسی و رسانه‌ای اتحادیه اروپا بازنمایی شده و این بازنمایی‌ها چه نقشی در شکل‌دهی به سیاست‌های مهاجرتی این اتحادیه ایفا کرده‌اند؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که روایت غالب، مهاجرت افغان‌ها را بیشتر با واژگانی مانند «تهدید»، «فشار مرزی» و «عبور غیرقانونی» توصیف کرده و نهادهایی مانند فرانتکس و برخی رسانه‌های جریان اصلی در تقویت این چهارچوب گفتمانی نقش مهمی داشته‌اند. در مقابل، رسانه‌های لیبرال و نهادهای جامعه مدنی تلاش کرده‌اند روایت‌هایی با تأکید بر ابعاد انسانی و حقوقی ارائه دهند؛ هرچند این روایت‌ها اغلب در حاشیه گفتمان مسلط باقی مانده‌اند. این پژوهش نشان می‌دهد که چگونه پیوند میان زبان و قدرت در گفتمان امنیت‌محور اتحادیه اروپا، به شکل‌دهی سیاست‌های مهاجرتی انجامیده و برداشت‌های خاصی از مهاجرت افغان‌ها را در سطح نهادی و رسانه‌ای تثبیت کرده است.