فصلنامه مطالعات راهبردی

چکیده گردشگری، یکی از صنایع درآمدزا و پدیده‌های مدرنیته است که تأثیرات گسترده‌ای در تبلیغ و تغییر فرهنگ ملل گوناگون دارد. جمهوری اسلامی ایران، از پیشگامان کشورهای منطقه در طرح گردشگری در اسناد بالادستی خود بوده است، اما در عمل نتوانسته این سیاست‌ها را به‌گونه‌ای پایدار و منسجم در عرصه گردشگری تحقق بخشد؛ چالش اصلی را باید در ضعف صورت‏بندی اسناد سیاستی و تقنینی بر پایه الگوی برآمده از نظریه سیاستی و نیز سازوکارهای اجرایی و حکمرانی جست. توجیه حکمرانان درباره ظرفیت‌های عظیم این صنعت در ساخت تمدن نوین اسلامی، تولید قدرت نرم و پیشبرد سیاست خارجی نظام، موجب تصمیم‌سازی برای تولید الگوی «تعالی‌بخش» این صنعت در کشور خواهد شد. شیوه گردآوری اطلاعات در این تحقیق، اسنادی‏-‏کتابخانه‌ای و شیوه تحلیل داده‌ها، الگوی ترکیبی سیاست‌گذاری، یعنی تلفیق روش عقلایی و تدریج‌گرایی است. صورت‌بندی سیاست‏گذاری گردشگری در جهان اسلام به‏وسیله رویکرد عقلایی از طریق تحلیل لایه علت‌ها انجام گرفته و از «علل موجود» (اسطوره غربی لذت‌گرایی و تنوع‌طلبی) به «علل آرمانی» (اسطوره اسلامی «تعالی‌بخشی») رسیده‌ایم؛ زیرا مهم‌ترین مقاصد شریعت اسلام، تربیت و تعالی بشر است. در رویکرد تدریج‌گرایی، از طریق جدول سوات، عوامل داخلی و خارجی گردشگری در جهان اسلام بررسی و سیاست‌های تهاجمی مانند ایجاد مرکزی در سازمان همکاری‌های اسلامی، حمایت از استارتاپ‌ها، تجهیز مناطق روستایی، تورهای پایتخت‌های اسلامی، شهرهای هوشمند گردشگری، توریسم درمانی و گردشگری نخبگانی پیشنهاد شده است.