فصلنامه مطالعات راهبردی

چکیده مهاجرت نخبگان به عنوان چالشی ساختاری برای کشورهای در حال توسعه از جمله ایران، پیامدهای گسترده‌ای در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و امنیت ملی دارد. این پژوهش با هدف تحلیل ساختاری عوامل مؤثر بر مهاجرت نخبگان و ترسیم سناریوهای آینده آن، با اتکا به چارچوب نظری کانکتوگرافی پاراگ خانا و با استفاده از رویکرد آینده‌پژوهی انجام شده است. پرسش اصلی این است که سناریوهای محتمل آینده مهاجرت نخبگان در ایران تحت تأثیر کدام عوامل ساختاری شکل می‌گیرند و چگونه می‌توان این سناریوها را برای ارتقای امنیت ملی مدیریت کرد؟ روش پژوهش ترکیبی بوده و در سه مرحله: مطالعه کتابخانه‌ای و احصای مؤلفه‌ها، تحلیل اثرات متقابل با نرم‌افزار MICMAC و سناریونویسی بر اساس چارچوب GBN اجرا گردید. بر اساس تحلیل‌های ساختاری، دو عامل «حکمرانی و نهادها» و «جریان‌های جهانی» به عنوان پیشران‌های کلیدی شناسایی شدند. با درنظرگیری این دو متغیر، چهار سناریوی محتمل برای آینده مهاجرت نخبگان ترسیم گردید: گردش فعال استعدادها، فرار مغزهای متصل ، توسعه درون‌زا و پایدار و رکود و انزوای استعدادها. یافته‌ها نشان می‌دهد که راهبرد مؤثر برای مدیریت مهاجرت نخبگان، نیازمند اصلاحات بنیادین در نظام حکمرانی، تقویت پیوندهای سازنده با شبکه‌های جهانی علم و فناوری و حرکت به سمت اقتصاد دانش‌بنیان است. این پژوهش بر لزوم گذار از نگاه تک‌علتی به رویکردی سیستمی و شبکه‌ای در سیاست‌گذاری این حوزه تأکید می‌ورزد.

چکیده حکمرانی مطلوب از یک سری اصول و رویه‏ های مشترک و جهانی تبعیت می‏ کند که بستگی به محیط جغرافیایی یا مقطع زمانی خاصی ندارد اما همواره بخش قابل ‏توجهی از اصول و رویه‏ های حکمرانی متأثر از ملاحظات محیطی بوده و وابسته به شرایط زمانی و مکانی خاص است. بر این اساس، حکمرانی کارامد و مطلوب در مقیاسی کوچک‏تر مانند استان تهران مستلزم بررسی عناصر و مؤلفه‏ های خاص و منحصر به فرد همین استان است. با این فرض، این مقاله به بررسی و تحلیل مسائل و چالش‏ های حکمرانی محلی در استان تهران می ‏پردازد. بدین منظور، ابتدا با بهره ‏گیری از مصاحبه باز با خبرگان و مسئولین اجرایی استان، مسائل و چالش ‏ها استخراج شده و سپس با استفاده از نرم‏ افزار میک‌مک به تحلیل ساختاری این مسائل و چالش‏ ها پرداخته ‏می‏ شود. نتایج و یافته‏ ها حکایت از آن دارد که مسائل و چالش‏ های حکمرانی استان تهران ناشی از چهار حلقه ناکارامدی، نارضایتی، محرومیت و ناامنی است که بیش از آنکه مردم در آن‌ها نقش داشته باشند، دولت‌ساخته/ پایه هستند و بنابراین برای حل این مسائل بیش و پیش از هر چیز باید قواعد حکمرانی ملی و استانی از طریق کاهش نقش دولت در امور اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و حتی سیاسی اصلاح شود.

چکیده این مقاله در پی پرداختن به این موضوع است که مهم‏ترین متغیرهای اثرگذار بر استقلال کردی در عراق در یک دهه آینده کدامند و چه سناریوهایی در این خصوص قابل ترسیم است؟ برای پاسخ به این سوال، در قالب روش تحلیل ساختاری سعی شده بعد از شناسایی متغیرهای اصلی و ارزیابی میزان اثرگذاری و اثرپذیری هر یک از آنها در سیستمی کلان، نتایج بررسی در بخش‏های مختلف ارائه و تبیین شود. یافته‏های ‏این پژوهش نشان می‏دهد که حمایت‏ها و رویکردهای بین‏المللی و رقابت و رویکرد بازیگران پیرامونی به ترتیب اثرگذارترین متغیرها در موضوع استقلال کردی محسوب می‏شوند. قدرت و انسجام دولت مرکزی و اختلافات یا انسجام راهبردی کردی، دو عدم قطعیت کلیدی شکل‏دهنده سناریوهای استقلال کردی هستند. بر این اساس، چهار سناریوی بدیل در مورد مسئله استقلال کردی ترسیم شده است.