فصلنامه مطالعات راهبردی

چکیده چنتال موفی از متفکرانی به حساب می‌آید که بعد از وقوع «طوفان پست‌مدرنیسم» یک نظریه‌ سیاسی طراحی کرده و در آن، دستاوردهای پست مدرنیسم و نقدهایی را که علیه مدرنیته وارد شده، مد نظر قرار می‌دهد. به زعم موفی، عقل مدرن مجبور است محدودیت‌های خود را بپذیرد و سوژه انسانی را نه چیزی ثابت، واحد، ذاتی و حقیقی بلکه موجودیتی سیّال و متحول، در حال شکل‌گیری، محصول روابط قدرت و تعامل با غیرسازنده به حساب آورد. به این ترتیب، هویت اصیلی که باید کشف و پرورش یابد و رها و آزاد شود وجود نخواهد داشت. محصول روابط قدرت و تعامل با غیر بودن انسان، نقش منفی غیر را منتفی می‌کند و به سوژه انسانی نشان می‌دهد که وی همواره از دیگران تأثیر می‌پذیرد و احتمالاً بر آنها تأثیر می‌گذارد و همه چیز از پیش در نزد او نیست. پس باید آموختن متقابل، سرلوحة برنامه‌های فعالان اجتماعی سیاسی برای تعمیق دموکراسی و ایجاد جامعه دموکراتیک رادیکال و پلورالیستی باشد. در این راه باید شرایطی ایجاد شود که اقلیت‌های متنوع و متفاوت بتوانند جامعه و عقاید اکثریت را به نقد بکشند؛ امری که به آموختن از همدیگر، کاهش تنازعات و تحول هویت‌ها در فضایی دموکراتیک، کمک می‌کند. برای رسیدن به این برداشت باید غیر را کسی دانست که با او دشمنی نداریم بلکه با عقاید و نظراتش مخالفت می‌کنیم، اما حق او را برای داشتن عقیده‌‌ای متفاوت و طرح آن محفوظ می‌دانیم.

چکیده پس از حاکمیت جریان خلافت و به ویژه پس از تبدیل آن به سلطنت، شاهد محرومیت مکتب تشیع از حکومت بودیم که در نتیجه آن، الگوی «حکومت اغتصابی» به مثابه گفتمان مسلط برای تحلیل شرایط و ارایه راهکار، مطرح ‌شد. اگرچه تسلط این گفتمان به اقتضای شرایط سیاسی مدت مدیدی به طول ‌انجامید، اما ظهور سلسلة صفویه، زمینه مناسبی را فراهم ‌آورد تا گفتمانی تازه در حوزه اندیشه سیاسی تشیع ظهور کند که نگارنده از آن به «شرعی‌سازی قدرت سیاسی» یاد کرده است. این گفتمان مبتنی بر سه اصل می‌باشد که عبارتند از:   اصل اول. جابه‌جایی در قدرت که دلالت بر تولید قدرت نرم و باز تولید آن در قالب سازمان فقه سیاسی شیعه دارد.   اصل دوم. جابه‌جایی در روش که حاکی از گذار فقهای شیعه از آرمان‌گرایی صرف به آرمان‌گرایی متعهد است.   اصل سوم. جابه‌جایی در سازمان فکری قدرت که دلالت بر حضور فقهای شیعه به جای فلاسفه سیاسی در تولید نظریه سیاسی موجد و حامی حکومت دارد.   بر این اساس، نگارنده به چرایی و چگونگی توجه فقهای شیعه به قدرت سیاسی و حمایت از آن اشاره نموده و به مرور جایگاه امنیت در اندیشه‌ سیاسی بزرگانی چون محقق کرکی، مقدس‌اردبیلی، فیض‌کاشانی، محقق‌سبزواری و علامه مجلسی می‌پردازد.

چکیده گسترش جهانی رژیم‌های فراملی و بین‌المللی اعم از موازین حقوق بشر و مناسبات دموکراتیک همراه بارشد سازمان‌های غیردولتی و فراملی و تفسیر موسع شورای امنیت از مفاد منشور سازمان ملل در خصوص حفظ صلح و نظم بین‌المللی، از مهمترین پیامدهای فرآیند جهانی شدن در دهه‌های پایانی قرن بیستم است که می‌تواند جنبش‌های‌قومی‌ودولت‌های‌کثیرالقوم‌را با فرصت‌ها و تهدیدهای جدیدی مواجه سازد.بر این اساس رژیم‌های جهانی به تدریج به رقبای حقوق اساسی و داخلی نظام‌های به جای مانده از الگوی وستفالیایی تبدیل شده و بیش از آنکه ابزار اعمال قدرت و تنظیم روابط از سوی دولت‌ها باشند، محملی برای انسجام بیشتر هویتی و تکثیر خواسته‌های گروههای فروملی و جنبش‌های قومی خواهند بود.این تحول همچنین می‌تواند به معنای تضعیف ارادة معطوف به سرکوب اقلیت‌های قومی و در نتیجه ارتقاء جایگاه جنبش‌های قومی در محیط ملی و بین‌المللی باشد.این دگرگونی منزلتی از خلال متغیرهای واسطی همچون قوت نظری هویت‌ها، تاثیر بر اعتقادات مخاطب و کشش عاطفی هویت‌ها و همچنین تغییر مناسبات قدرت، تحقق یافته و امکان آن را فراهم می‌کند تا جنبش‌های قومی در نسبت با دولت‌های ملی از اهرم‌های نظری و فرصت‌های عملی متناسب‌تر و متوازن‌تری برخوردار شوند. به این معنا رژیم‌های فراملی جهانی شده، جایگاه جنبش‌های قومی و منابع هویت‌ساز آن را در آغاز هزاره سوم میلادی متحول کرده‌اند.

چکیده مقاله حاضر در پی پاسخ این پرسش است که فهم مبتنی بر واقعیت چیست و چگونه امکان‌پذیر است؟ فرضیه نگارنده این است که در فهم واقعگرایانه، «تبیین علّی» بر «توصیف» (آنگونه که در نگرش هرمنوتیک مطرح است) و «تجویز» (آنگونه که در پوزیتویسم منطقی متداول است) تقدم دارد. این مقاله کتاب «لویاتان» هابز را به عنوان نماگر کلاسیک تحلیل واقعگرایانه انتخاب و ادعاهای خود را بر مبنای آن اثر ماندگار طرح و تبیین کرده است. بر این اساس ابتدا تعالیم کلیدی مکتب واقعگرایی در قالب چهار مورد یعنی «تمییز عقیده و حقیقت»، «تعریف مواضع بر بنیاد قدرت»، «اصالت بخشی به اخلاق سیاسی» و «استقلال دادن به گستره عمل سیاسی» شرح داده شده و سپس لوازم روش‌شناختی واقعگرایی ارایه می‌شوند. نگارنده در این قسمت به ماده باوری، تحلیل و ترکیب گزاره‌ها، و معناکاوی نومینالیستی مفاهیم اشاره کرده و چنین نتیجه می‌گیرد که اگرچه لویاتان مهم‌ترین مرجع علم سیاست مدرن است، در این اثر بدین مهم پرداخته نشده که واقعیاتی چون منافع ملی و منفعت لویاتان چگونه از هم تفکیک می‌شوند، انسان‌های ستمگر و وحشی چگونه قراردادی را امضا و اجرا می‌کنند و مهم‌تر اینکه آیا عقل محاسبه‌‌گر در توجیه همه رفتارها بشری قابل اتکا است؟

چکیده تدرابرت‌گر، در نظریه محرومیت نسبی خود بر این باور است که چنانچه در راه دستیابی افراد به اهداف و خواسته‌هایشان مانعی ایجاد شود؛ آنان دچار محرومیت نسبی شده و نتیجه طبیعی و زیستی این وضع، آسیب رساندن به منبع محرومیت است. بدین‌ترتیب، محرومیت نسبی نتیجه تفاوت درک شده میان انتظارات ارزشی (خواسته‌ها) و توانایی‌های ارزشی (داشته‌های) افراد است. اما چگونه می‌توان به متغیر روانی محرومیت نسبی دست یافت؟ در پاسخ به این پرسش و در پردازش نظریة محرومیت نسبی، گر، خود ضمن اشاره به ذهنی بودن این متغیر در مثال‌هایی که برای آن ارایه می‌کند؛ به متغیرهای کلان و ساختاری اشاره دارد.   مقاله حاضر می‌کوشد ضمن اشاره به این پارادکس، نشان دهد که برای بررسی محرومیت نسبی ‌باید به ذهنیات افراد رجوع نمود. ضمن اینکه بررسی توانایی‌های ارزشی نیز که گمان می‌رود وضعیتی عینی باشد، با توجه به تأکیدات نظریه و مشکلات بعدی مترتب بر نگاه ساختاری به آن، با رجوع به ذهنیات بازیگران خشونت جمعی، امکان‌پذیر است. بر این اساس تأکید می‌گردد که برای بررسی محرومیت نسبی می‌بایست هم انتظارات ارزشی (خواسته‌ها و بایدهای) افراد و هم توانایی‌های ارزشی (داشته‌ها و هست‌های) آنها را در ذهنیات آنان جستجو کرد.

چکیده در حالی‌ که‌ ایالات‌ متحده‌ طی‌ بیست‌ سال‌ اخیر از رشد سریع‌ اقتصادی برخوردار بود، بسیاری‌ از کشورهای‌ فقیر، همچون برخی‌ از فقیرترین‌ کشورهای‌ جهان‌ در صحرای‌ افریقا، نسلی‌ داشتند که‌ افت‌ شدید معیارهای‌ زندگی‌ را تجربه‌ می‌کرد. هزینه‌ شخصی‌ مصرف‌ طی‌ سالهای‌ 1980-98 در ایالات‌ متحده‌ هر سال‌ به صورت‌ سرانه‌ 1/9 درصد افزایش‌ یافته‌، در حالی‌ که‌ این‌ رقم‌ در صحرای‌ آفریقا به طور متوسط سالانه‌ 1/2 درصد کاهش‌ یافته‌ است‌(1). آیا نابرابری‌ها در‌ میزان‌ درآمد و رشد در مناطق مختلف جهان دارای‌ «اهمیت ‌استراتژیک‌» است‌، و اگر چنین‌ است‌، ایالات‌ متحده‌ باید چه‌ سیاست‌هایی‌ اتخاذ کند تا به‌ این‌ مسایل‌ استراتژیک‌ جواب‌ گوید؟ تمرکز بر دامنه‌ و محدودیتهای‌ کمک‌ خارجی‌ایالات‌ متحده‌، به عنوان‌ ابزاری‌ سیاسی‌ برای‌ پرداختن‌ به‌ نابرابریهای‌ جهانی‌ درآمد،روشنگر خواهد بود.

چکیده موجودات‌ بشری‌ از نقطه‌نظر اخلاقی‌ برابرند. آنها از لحاظ توصیفی‌، واقعی یا تجربی برابر نبوده و نیستند. از نظر برخی‌ برابری، در معنای‌ اخلاقی‌، یک‌ هدف‌، یک‌ ایده‌آل،‌ نبوده و یک‌ امید، یک‌ آرمان‌ و یک‌ الزام‌ است‌. اما هدف‌، هیچ‌گاه‌به طور کامل متحقق‌ نمی‌شود و از این‌رو اهداف‌وآرمان‌ تساوی‌ طلبانه‌ با محدودیت‌های‌جدی ‌‌بشری ‌‌مواجه‌ است‌.

چکیده «برای‌ تأمین‌ امنیتی‌ که‌ آدمیان‌ در طول‌ عمر خود خواهان‌ آن‌ هستند  کافی‌ نیست‌ که‌ ایشان‌ تنها برای‌ مدتی‌  محدود تحت‌  حکومت‌ درآیند و یا این‌ که‌  امورشان‌  تنها به‌ موجب‌ حکمی‌ واحد  رتق‌ و فتق‌ شود ... زیرا اگرچه‌ ممکن‌ است‌ ایشان‌ به‌ واسطه‌  کوشش‌  یکپارچه‌  خود بردشمنی‌ خارجی‌  غلبه‌  کنند، لیکن‌ بعداً ـ وقتی‌ دشمنی‌  مشترک‌ نداشته‌  باشند و یا بخشی‌ از ایشان‌  دولتی‌ را دشمن‌ و بخشی‌ دیگر آن‌ را  دوست‌  بشمارد ـ در آن‌ صورت‌ ایشان‌  لاجرم‌ به‌ حکم‌  اختلاف‌  منافع‌  از هم‌ گسیخته‌  می‌شوند و دوباره‌ در بین‌ خود به‌ جنگ‌ می‌پردازند.»

چکیده هدف‌ من‌ از تبیین‌  و  تشریح‌  ماجرای‌ یازدهم‌ سپتامبر  و یا به‌ اصطلاح‌  من‌  «پدیدة‌ سپتامبر» در این‌ مقاله‌ آن‌ است‌ که‌ با مدد  دیالکتیک‌ تاریخی‌، فلسفه‌  سیاسی‌  هگل‌  را از  بن‌بست‌ دوران‌  پس‌ از جنگ‌ سرد برهانم‌. البته‌ نه‌ به‌ زبان‌ و شیوة‌ فلسفه‌  سیاسی‌ هگل‌ که‌ همه‌ چیز فقط‌ بر مفهوم‌  دولت‌ تاکید دارد. کوتاه‌ سخن‌ این‌ که‌، قدرت‌ فلسفه‌  سیاسی‌  هگل‌  که‌ در سال‌های‌ 1914 تا 1954 و در زمان‌ جنگ‌های‌ اروپا و جهانی‌ در اوج‌  خود  قرارت‌، پس‌ از دوران‌  جنگ‌  سرد و  به‌ ویژه‌  در عصر مابه‌ دلیل‌ فروریختن‌  شوکت‌ و هیبت‌ دولت‌ به‌ دست‌ سنتز جهانی‌ شدن‌  سرد و بی‌ رمق‌ شده‌ است‌.مفهوم‌  سیاسی‌  دولت‌ و  مفهوم‌ دولت‌  سیاسی‌ به‌ تدریج‌ نسخ‌  شده‌ و شاید بتوان‌ گفت‌  با وقوع‌ یازدهم‌  سپتامبر  عدم‌  کفایت‌  مطلق‌  و بی‌ چون‌ و چرای‌ دولت‌  ملی‌  آشکار شده‌ است‌. انتقاد  بنیادی‌  از دیدگاه‌  پدیدار شناسی‌  روح‌ و به‌ ویژه‌  فلسفه‌ حق‌ با توسل‌ به‌ مفهوم‌ ضد دولت‌  می‌تواند  این‌ قدرت‌ را تا حدودی‌  بازگرداند.  از این‌ رو  اهمیت‌ و تقدم‌ جامعه‌ مدنی‌ و مهم‌تر از آن‌ احتمال‌  بازگشت‌ به‌  وضع‌  و جامعه‌  طبیعی‌ باید مورد توجه‌ دوباره‌  فلسفه‌  تاریخی‌   قرار گیرد. گویی‌  هنوز چیزی‌ در تاریخ‌ وجوددارد که‌ از چشم‌های‌  تیزبین‌  به‌ دور مانده‌  و باید منتظر آن‌ بود و آن‌ را تبیین‌ کرد.

چکیده عبارت‌ فوق‌ از زبان‌ مشاور امنیتی‌ جرج‌  واکر بوش‌ گویای‌ آغاز یک‌ تحول‌  پارادایمی‌ و آغاز فصلی‌ نوین‌ در سیاست گذاری‌ خارجی‌ آمریکا و به‌ تبع‌  آن‌ نظام‌ بین‌الملل‌ است‌. تعبیر حادثه‌ 11 سپتامبر به‌ عنوان‌ «یکی‌ از بزرگترین‌ زلزله‌ها» محدود به‌ آمریکا نبود، بنا به‌ تعبیری‌ دیگر، حادثه‌11 سپتامبر برای‌ اولین‌ بار آمریکا را وارد کره‌ زمین‌ کرد، برخی‌ این‌  حادثه‌ را نمود « فروپاشی‌ عقلانیت‌  عصر روشنگری‌» خواندند، بعضی‌ دیگر آن‌ را «متفاوت‌ از همه‌  بحران‌ها» و مهم‌ تر ازحوادثی‌ چون‌ «آشوویتس‌» و «گولاگ‌ های‌ شوروی‌» تشخیص‌ دادند، برداشت‌ برخی‌ اندیشمندان‌ از این‌  حادثه‌، در قالب‌  «نظریه‌ بلا گردان‌» عنوان‌ شد  که‌ مانع‌ تبدیل‌  فرود  آرام‌ آمریکا به‌ سقوط‌  آزاد شد.

چکیده هدف‌ از این‌ مقاله‌ بررسی‌ جایگاه‌ مفهوم‌ امنیت‌ و مباحث‌ امنیتی‌ در استراتژی‌ ملی‌ است‌. برخی‌ رویکردها  مباحث‌  استراتژی‌ را همان‌ مطالعات‌  امنیتی‌ می‌دانند و عملاً تفاوتی‌  میان‌ این‌ دو مفهوم‌ قایل‌ نیستند. این‌ مقاله‌ تلاش‌ می‌کند تا ادعای‌ فوق‌ را به‌ نقد  گذاشته‌ و نقاط‌ ضعف‌ آن‌ را نشان‌ دهد.به‌ نظر می‌رسد که‌  گستره‌ مفهومی‌ استراتژی‌ وسیع‌ تر از مفهوم‌ امنیت‌ و مطالعات‌  امنیتی‌ باشد.همچنین‌ به‌ نظر می‌رسد  که‌ امنیتی‌ دیدن‌ فضای‌  استراتژی‌ ملی‌ در کشور، چه‌ به‌ عنوان‌ یک‌ عقیده‌ و چه‌ به‌ عنوان‌ یک‌ انتخاب‌ سیاسی‌، بیش‌ از آنکه‌ به‌ نفع‌ امنیت‌ ملی‌ باشد، مستهلک‌ کننده‌ آن‌ است‌.

چکیده ادعای‌ «ویرجیناولف‌» در اوایل‌ قرن‌ بیستم‌ نوعی‌ آینده‌نگری‌ علمی‌ به‌ حساب‌ می‌آمد که‌ ازسوی‌ اندیشه‌ گران‌ بسیاری‌ جدّی‌ گرفته‌ نشد. با این‌ حال‌ سیر تحول‌ جوامع‌ بشری‌ حکایت‌ ازصحت‌ تحلیل‌ وی‌ داشت‌. طرح‌ نگرش‌ انتقادی‌ و تاسیس‌ مکتب‌ فرانکفورت‌ در سومین‌ دهه‌ ازقرن‌ بیستم‌، نشان‌ داد که‌ «ولف‌» در تفسیر تحولات‌ بسیار توفیق‌ داشته‌ است‌. تغییر بنیادینی‌ که‌«ولف‌» از آن‌ سخن‌ می‌گفت‌ البته‌ تنها به‌ عرصه‌های‌ مورد نظر وی‌ محدود نماند و تمام‌ زندگی‌ انسان‌ قرن‌ بیستمی‌ و از آن‌ جمله‌ حوزه‌ مطالعات‌ امنیت‌ ملی‌ را دربرگرفت‌. به‌ عبارت‌ دیگر در پرتو ظهور مکتب‌ انتقادی‌، حیات‌ علمی‌ تحولی‌ چشم‌گیر را تجربه‌ کرد. «ولف‌» به‌ «تفسیر» و«آینده‌نگری‌» بیشتر از «علل‌» و «ریشه‌ها»  توجه‌ و اهتمام‌ داشت‌ و به‌ همین‌ دلیل‌ در خصوص‌«چرایی‌» این‌ تحول‌ بنیادین‌ در روابط‌ انسان‌ها کمتر سخن‌ گفته‌ است‌.

چکیده پست‌ پوزیتویسم‌  نامی‌ است‌ برای‌ رویکردها یی‌ که‌ درصدد ترویج‌  بینشی‌ متفاوت‌ دربارة‌ علوم‌ اجتماعی‌ و به‌ تبع‌ آن‌ دربارة‌ روابط‌  بین‌الملل‌  و  مسایل‌ امنیتی‌ هستند. پوزیتویست‌ها،  ریشة‌ نا برابری‌ها را در قدرت‌ می‌بینند و آن‌ را واقعیتی‌  مسلم‌ و بدیهی‌ می‌ انگارند. پست‌ پوزیتویست‌ ها نا برابری‌ ها را ساخته‌  و پرداخته‌ جامعه‌ می‌دانند و از همین‌ رو، دربارة‌ آن‌ پرسش‌  می‌کنند. رشتة‌  پیوند  دهنده‌ میان‌ پست‌  پوزیتویست‌ ها، اعتقاد همگی‌ آنان‌ به‌ این‌ است‌ که‌ شناخت‌ و آگاهی‌ محصولی‌ اجتماعی‌ است‌.

چکیده این‌ مقاله‌ به‌ تبیین‌ کمی‌ چهار موضوع‌ می‌پردازد؛ 1) مفهوم‌ امنیت‌ و مشروعیت‌ در منطقه‌ خاورمیانه‌. 2) ارایه‌ روش‌های‌  کمی‌ جهت‌ ارزیابی‌ مشروعیت‌ و امنیت‌، 3) اندازه‌گیری‌ میزان‌ مشروعیت‌  و امنیت‌ در برخی‌ کشورهای‌ عربی‌ و 4) اثرات‌  مشروعیت‌ بر امنیت‌ دولت‌  و جامعه‌ درکشورهای‌ عربی‌  طی‌ دهه‌ 1990. به‌ طور کلی‌ مقاله‌  حاضر می‌کوشد برخی‌ مفاهیم‌ پایه‌ای‌ جامعه‌شناسی‌ امنیت‌ یعنی‌  امنیت‌ و مشروعیت‌ را مورد مطالعه‌ کمی‌ قرار دهد.  بحث‌ را با تعریف‌ این‌دو مفهوم‌ آغاز می‌کنیم‌.

چکیده مدعای‌ پوپر به‌ میزان‌ زیادی‌ قرین‌ صحت‌ است‌ و شاید کمتر موضوعی‌ را در جهان‌ علم‌ بتوان‌ سراغ‌ گرفت‌ که‌ همچون‌ بحث‌ از  «روش‌» توانسته‌ باشد، این‌چنین‌ معادلات‌ و محاسبات‌  جاری‌ رادر هم‌ ریخته‌ و به‌ بنای‌ بنیادهای‌ ازه‌ای‌ از علم‌ و دانش‌ کمک‌ کرده‌ باشد. از این‌ منظر «پرسش‌ ازروش‌»، نخستین‌ سؤالی‌ است‌ که‌ در مواجه‌ با قولات‌ و دست‌ آوردهای‌ علمی‌ مطرح‌ می‌شود و برهمین‌ اساس‌ نیز می‌توان‌ به‌ روش‌های‌ مختلف‌ برای‌ تجزیه‌ و تحلیل‌ یک‌ امر واحد  تمسک‌  جست‌ و در نتیجه‌ به‌ نتایج‌ مختلف‌ (و درستی‌) دست‌ یافت‌. در حوزه‌ «امنیت‌ پژوهی‌» متاسفانه‌ تاکنون‌ کمتر از «روش‌» سخن‌ به‌ میان‌ آمده‌ و می‌توان‌ ادعاکرد که‌ اندیشه‌ گران‌ این‌ حوزه‌ بیش‌ از «روش‌» به‌ «مفهوم‌» و «استراتژی‌ تحصیل‌» امنیت‌ نظرداشته‌ اند. اتخاذ چنین‌ رویکردی‌ اگرچه‌ صبغه‌ عملیاتی‌ پژوهش‌ های‌ به‌ عمل‌ آمده‌ را پررنگ‌ ساخته‌ اما ـ در عین‌ حال‌ ـ به‌ ضعف‌ بنیاد فلسفی‌ و روش‌شناختی‌ دیدگاه‌های‌ ارایه‌ شده‌ منتهی‌ شده‌ است‌؛به‌ گونه‌ای‌ که‌ کمتر اثر ارزنده‌ای‌ را در حوزه‌ امنیتی‌ می‌توان‌ سراغ‌ گرفت‌ که‌ با بحثی‌ دقیق‌ در«روش‌شناسی‌» و تعیین‌ روش‌ منتخب‌ نویسنده‌، آغاز و با التزام‌ به‌ آن‌ «روش‌»، به‌ پایان‌ رسیده‌ باشد.

چکیده ادعای‌ مقاله‌ حاضر این‌ است‌ که‌ «مدینه‌ دینی‌» مفهومی‌ است‌ که‌ با وضعیت‌ اول‌ و سوم‌،سازگاری‌ منطقی‌ دارد. به‌ عبارت‌ دیگر، مدینه‌ دینی‌ زمان‌ عملی‌ می‌شود که‌ میراث‌ دینی‌ یا به‌ مثابه‌داور تعیین‌گر، حی‌ و حاضر بوده‌ و بازگشت‌ به‌ اصل‌ «سرفصل‌ اخلاق‌ و سیاست‌» شود و یا اینکه‌سامان‌ حقیقی‌ و پایدار ناملایمات‌ «گذشته‌» و «اکنون‌» به‌ آینده‌ای‌ موعود، محول‌ شود که‌ یگانه‌شیوه‌ تمهید این‌ ظهور، انتظار واقعی‌ است‌. همچنین‌ «دین‌ مدنی‌» مفهومی‌ است‌ که‌ با وضعیت‌ دوم‌همخوانی‌ دارد، یعنی‌ تکوین‌، تداوم‌ و فرجام‌ آن‌ به‌ «اراده‌ جمعی‌» اکثریت‌ خردمند بستگی‌ دارد که‌در استفاده‌ بردن‌ یا نبردن‌ از کل‌ یا بخشی‌ از میراث‌ گذشته‌ و نیز نویدهای‌ آینده‌، مختار است‌.

چکیده رفتار اجتماعی‌ شهروندان‌ متأثر از عوامل‌ متعددی‌ است‌ که‌ یکی‌ از مهم‌ترین‌ آنها، اعتقادات‌ وباورهای‌ دینی‌ می‌باشد. از آنجا که‌ نظم‌ اجتماعی‌ و تجویزهای‌ اعتقادی‌ در تعاملی‌ مداوم‌ قراردارند و فهم‌ ریشه‌ها و عواقب‌ نظم‌، بدون‌ آشنایی‌ با باورهای‌ روان شناختی‌ افراد میسر نیست‌، مقاله‌حاضر می‌کوشد با نگاهی‌ روان شناختی‌ و جامعه‌ شناختی‌، تاثیر عقاید دینی‌ بر رفتار اجتماعی‌ را تبیین‌ نماید. از نگاه‌ نویسنده‌ بین‌ سه‌ مولفه‌ نظام‌ سیاسی‌، عقاید دینی‌ و کنش‌گران‌ اجتماعی‌ نسبت‌هایی‌  وجود دارد که‌ حاصل‌ این‌  تعامل‌ از این‌ قرار است‌؛        1- تحلیل‌ رفتار بدون‌ تفهم‌ مبنا و معنای‌ کنش‌ میسر نیست‌.        2- برخلاف‌ نگاه‌ برخی‌ اندیشمندان‌، در بسیاری‌ از موارد فقر و محرومیت‌ نه‌ باعث‌ ناامنی‌ که‌موجب‌ رضایت‌ می‌شود.

چکیده استمرار در واحد زمان‌» و «وجود مسأله‌ای‌» اصیل‌ در عالم‌ واقع‌، رابطه‌ای‌ برقرار است‌؛ از جمله‌ موضوعات‌ جنجال‌ برانگیز حوزه‌ فلسفه‌ علم‌ می‌باشد که‌ تاکنون‌مورد توجه‌ و بهره‌برداری های‌ بسیاری‌ قرار گرفته‌ است‌. این‌ که‌ کارل‌ پوپر کتاب‌ گران‌ سنگ‌ خود«منطق‌ اکتشاف‌ علمی‌» را با این‌ نقل‌ قول‌ از کانت‌ آغاز کرده‌، دلالت‌ بر اهمیت‌ و حساسیت‌ این‌مدعای‌ فلسفی‌ دارد. پرسشی‌ که‌ به‌ تبع‌ از ادعای‌ بالا در حوزه‌ مطالعات‌ امنیتی‌ ـ و بسیاری‌ دیگر ازحوزه‌های‌ فعالیت‌ علمی‌ ـ قابل‌ طرح‌ می‌باشد، این‌ است‌ که‌: «مسأله‌ اصیلی‌ که‌ در ورای‌ مجادلات‌دامنه‌دار پژوهش های‌ امنیتی‌ قرار دارد و به‌ نوعی‌ در تأیید یا تضعیف‌ نظریه‌ها و رویکردهای‌ امنیتی‌ مؤثر است‌، کدام است‌؟» دست‌ یابی‌ به‌ این‌ «مسأله‌ اصیل‌» از آن‌ روی‌ که‌ می‌تواند چارچوب‌ و معیار بنیادینی‌ را برای‌ ارزیابی‌ معادلات‌ مختلف‌ امنیتی‌ به‌ ما بدهد، ارزشمند و در خور تأمل‌ است‌. بر این‌ اساس‌ فلاسفه‌ علم‌ در مواجه‌ با طیف‌ متنوعی‌ از پارادایم ها،1 نظریه‌ها 2 و رویکردها 3 در حوزه‌ مطالعات‌ امنیتی‌، نخست‌ در مقام‌ یافتن‌ مبانی‌ و اصولی‌ برمی‌آیند که‌ در ورای‌ پارادایم‌ها، نظریه‌ها ورویکردها قرار دارند و به‌ کار ارزیابی‌ صحت‌ ـ سقم‌ و یا کارآمدی‌ ـ ناکارآمدی‌، آنها می‌آید.

چکیده یکی‌ از سؤالاتی‌ که‌ از دیرباز در علم‌ اقتصاد وجود داشته‌ و نظر اندیشمندان‌ این‌ عرصه‌ را به‌خود جلب‌ کرده‌ است‌، این‌ بوده‌ که‌ چرا برخی‌ ملت‌ ها توسعه‌ یافته‌ و برخی‌ دیگر فقیر و عقب‌ مانده‌، و در مفهومی‌ مصطلح‌ تر، کم‌ تر توسعه‌ یافته‌اند. در پاسخ‌ به‌ این‌ سؤال‌، تئوری‌ هایی‌ شکل‌ گرفتند که‌ اختلاف‌ در سطوح‌ آموزشی‌ و شکاف‌ در کم‌ و کیف‌ سرمایه‌ انسانی‌ کشورها را یکی‌ ازمؤلفه‌ های‌ مهم‌ و اصلی‌ برشمرده‌اند. بر این‌ اساس‌، یکی‌ از رهیافت‌ های‌ افزایش‌  ثروت‌ و توسعه‌ ی‌ اقتصادی‌ کشورهای‌ کم‌ تر توسعه‌ یافته‌ نیز سرمایه‌گذاری‌ در سرمایه‌  انسانی‌ و متعاقب‌ آن‌ انباشت‌ سرمایه‌ انسانی‌ تشخیص‌ داده‌ شده‌ است‌. اکثر تئوری‌های‌ جدید شکل‌ گرفته‌ در مورد رشد و توسعه اقتصادی‌ کشورهای‌ کم‌ تر توسعه‌ یافته‌، از جمله‌ تئوری‌های‌ نیل‌،1 که‌ مبتنی‌ بر مزیت‌ عقب‌ماندگی‌توریستین‌ وبلن‌ 2 و تخریب‌ خلاق‌ شومپیتر 3 می‌باشند، مستقیم‌ یا غیرمستقیم‌ بر شالوده‌ سرمایه‌ انسانی‌ و نیروی‌ انسانی‌ برخوردار از آن‌ استوارند.

چکیده نظریات‌ جدید رشد درونزا به‌ گونه‌ای‌ چشمگیر تجزیه‌ و تحلیل‌ پیوندهای‌ موجود میان‌آموزش‌، مهاجرت‌ و رشد را بازسازی‌ کرده‌ است‌. چون‌ آموزش‌ به‌ مثابه‌ یکی‌ از متغیرهای‌ عمده‌تعیین‌ کنندة‌ رشد درازمدت‌ مطرح‌ شده‌ است‌. عموماً تصور می‌شود مهاجرت‌ مردم‌ همراه‌ با انتقال‌سطح‌ بالایی‌ از سرمایه‌ انسانی‌ ـ موسوم‌ به‌ «فرار مغزها» ـ به‌ زیان‌ کشورهای‌ مهاجر فرست‌ و به‌سود کشورهای‌ مهاجرپذیر است‌. (1) از آن‌ دیدگاه‌، موضع‌ سنتی‌ باگواتی‌،1 که‌ معتقد است‌ فرارمغزها یک‌ جلوة‌ منفی‌ برای‌ باقیمانده‌ جمعیت‌ کشور محسوب‌ می‌شود، از طریق‌ یافته‌های‌ ادبیات‌نوین‌ در حوزه‌ مسائل‌ مربوط‌ به‌ رشد مورد ارزیابی‌ مجدد قرار می‌گیرد و مآلاً با ملاحظات‌ مربوط‌به‌ این‌ که‌ نیروی‌ کار ماهر و غیرماهر مکمل‌ یکدیگرند، این‌ دیدگاه‌ تقویت‌ می‌شود. ارتباط‌ تجربی‌ چنین‌ موضع‌ و نگرشی‌ روشن‌ نیست‌؛ در واقع‌ گردآوری‌ داده‌های‌ مربوط‌ به‌ ترکیب‌ جمعیت های‌مهاجر از حیث‌ مهارت‌ برای‌ مجموعه‌زیادی‌ از کشورها در دوره‌های‌ گوناگون‌ بسیار دشوار است‌، امّابا استفاده‌ از میزان‌ مهاجرت‌ به‌ منزلة‌ متغیر جانشین‌، نمودار شماره‌ یک‌ نشان‌ می‌دهد که‌ شواهدی‌دال‌ بر رابطه‌ کاهنده‌ میان‌ رشد درآمد سرانه‌ و مهاجرت‌ در کشورهای‌ در حال‌ توسعه‌ وجود ندارد.

چکیده اگر کشوری‌ در وضعیتی‌ قرار داشته‌ باشد که‌ به‌ صورت‌ نسبی‌ یا کامل‌ از تهدید احتمالی‌نظامی‌، سیاسی‌ و یا اقتصادی‌ دیگر کشورها به‌ دور باشد، در آن‌ صورت‌ دارای‌ امنیت‌ ملی‌است‌. با این‌ تلقی‌، تأمین‌ امنیت‌ ملی‌ از مسؤولیت های‌ اولیه‌ و بنیادین‌ دولت‌ به‌ شمار می‌آید. [به‌همین‌ دلیل‌ است‌ که‌] در نظام های‌ سیاسی‌ فدرال‌ - از قبیل‌ ایالات‌ متحده‌ آمریکا - قانون‌اساسی‌ تصریح‌ دارد که‌ حکومت های‌ فدرال‌ برای‌ تأمین‌ امنیت‌ ملی‌ لازم‌ است‌ تا در قالب‌ مجموعه‌ واحدی‌ عمل‌ نموده‌ و نظام‌ دفاع‌ مشترک‌ 1 را پیشه‌ سازند.»

چکیده در سرآغاز هزاره‌ سوم‌، تکاپوی‌ تازه‌ای‌ برای‌ فهم‌ نسبت‌ فرهنگ‌ و طبیعت‌ آغاز شده‌ است‌. ازگفتمان‌ نوینی‌ به‌ نام‌ جهانی‌ شدن‌ سخن‌ می‌رود که‌ تار و پود زیست‌ فردی‌ و اجتماعی‌ رادرمی‌نوردد و تکانی‌ شدید و شگرف‌ بر مجموعه‌ نظم های‌ متوالی‌ وارد می‌کند. البته‌ در متون‌موجود، مقوله‌ جهانی‌ شدن‌ پیش‌ از آن‌ که‌ به‌ فهم‌ درآید، نقد می‌شود و بیشتر از آن‌ که‌ به‌ سرشت‌جهانی‌ شدن‌ توجه‌ گردد به‌ سمت‌ و سوی‌ عینی‌ آن‌ نگاه‌ می‌شود. بدون‌ شک‌ تخمین‌ آتیه‌ جهانی‌شدن‌ پیش‌ از فهم‌ چیستی‌ آن‌ می‌تواند نوع‌، حجم‌ و ماهیت‌ تهدیدها و فرصت ها را مغشوش‌ جلوه‌دهد. از این‌روی‌ ضرورت‌ دارد قبل‌ از تلقی‌ جهانی‌ شدن‌ به‌ مثابه‌ یک‌ فرآیند یا یک‌ برنامه‌توطئه‌آمیز 1 تفاوت‌ آن‌ با مفاهیم‌ همگن‌ بازشناسی‌ شده‌ و سپس‌ به‌ ارزیابی‌ تبعات‌ منفی‌ وپیامدهای‌ مثبت‌ آن‌ اقدام‌ گردد.

چکیده زمینه‌ تاثیرات‌ و بازتابهای‌ احتمالی‌ چنین‌ پدیده‌ غبارآلوده‌ وناشناخته‌ای‌ بر مناسبات‌ و شؤون‌ مختلف‌ جامعه‌ ایرانی‌، یارای‌ مناقشه‌ای‌ جدی‌ را دارد. در هرفرض‌ و از نظرگاهی‌ کلی‌، سؤالات‌ اساسی‌ای‌ که‌ جامعه‌ امروز ما در مواجه‌ با پدیده‌ جهانی‌ شدن‌می‌باید بدان‌ پاسخ‌ دهد، عبارتند از: در شرایطی‌ چنین‌ پیچیده‌ و ناسازه‌گون‌، جامعه‌ ایرانی‌ چه‌ باید(و چه‌ نباید) بکند؟ در وضعیتی‌ که‌ مرزها شیشه‌ای‌ شده‌اند و از ورای‌ آنان‌ فرهنگ فرهنگ های ملل های‌ سایر ملل‌ به‌گونه‌ای‌ موازی‌ دیده‌ می‌شوند و اصالت‌، استقلال‌ و زلالی‌ فرهنگ های‌ بومی‌، به‌ مخاطره‌ افتاده‌ است‌،آیا جامعه‌ ایرانی‌ می‌تواند به‌ دور خود دیواری‌ به‌ بلندای‌ دیوار چین‌ کشیده‌ و از فرآیندهمسان‌سازی‌ 2 و ناهمگون‌سازی 3 و یا خردکردن‌ هویت ها 4 که‌ در متن‌ و بطن‌ «جهانی‌ شدن‌» نهفته‌است‌.

چکیده در این‌ نوشتار، مؤلف‌ ضمن‌ اشاره‌ به‌ چشم‌انداز حیات‌ سیاسی‌ انسان‌ در قرن‌ 21، برتغییراتی‌ انگشت‌ گذارده‌ که‌ به‌ نظر می‌رسد درتقویت‌ یا تضعیف‌ ضریب‌ امنیتی‌ انسان‌ بیشترین‌سهم‌ را داشته‌ باشند. از این‌ میان‌، جهانی‌ شدن‌ همچون‌ شاخصه‌ای‌ اصلی‌ در تحول‌ فضای‌ امنیتی‌ گزینش‌ شده‌ و ملاحظات‌ امنیتی‌ آن‌ در ابعاد گفتمانی‌، فرهنگی‌ و سیاسی‌ به‌ تفکیک‌ آورده‌ شده‌است‌. به‌ گمان‌ نویسنده‌، جهانی‌ شدن‌ آمیخته‌ای‌ از  فرصت‌ و تهدیدات‌ امنیتی‌ می‌باشد که‌ با توجه‌ به‌ ساختار ایدئولوژیک‌ و سیاسی‌ هر کشوری‌، ترکیب‌ آن‌ تغییر کرده‌، از تهدید تا فرصت‌ کامل‌، تردد می‌نماید. برای‌ این‌ منظور نخست‌ باید بامحتوای‌ امنیتی‌ شرایط‌ تازه‌ آشنا شد و پس‌ از آن‌اقدام‌ به‌ طرح‌ استراتژی‌ بدیلی‌ نمود که‌ منطقه‌ گرایی‌ می‌تواند مصداق‌  بارز آن‌ باشد.

چکیده هدف‌ از این‌ مقاله‌، روشن‌ ساختن‌ ابعادی‌ چنداز مفهوم‌ امنیت‌ قضایی‌ است‌. اگر چه‌ کاربرد این‌واژه‌ در نوشته‌های‌ امروزی‌، رو به‌ فزونی‌ نهاده‌است‌، با این‌ وصف‌ به‌ نظر می‌رسد که‌ درک‌ روشن‌و دقیقی‌ از این‌ واژه‌ در میان‌ عامه‌ مردم‌ و حتی‌اصحاب‌ قضا و کارشناسان‌ امر، وجود ندارد. ازاین‌ رو نویسنده‌ در ابتدا به‌ تشریح‌ برخی‌ تعاریف‌داده‌ شده‌ از امنیت‌ قضایی‌ پرداخته‌ و پس‌ ازبررسی‌ و نقد آنها، تعریف‌ جامعی‌ را پیشنهاد داده‌است‌، در پایان‌ نیز ضمن‌ بررسی‌ مورد پرونده‌ « خفاش‌ شب‌» از وجود یا نبود امنیت‌ قضایی‌ دررسیدگی‌ به‌ این‌ پرونده‌ سخن‌ گفته‌ است‌. هدف‌ مؤلف‌ در این‌ نوشتار آن‌ بوده‌ تا با ارایه‌ شاخص های‌ حقوقی‌ مشخصی‌، ضمن‌ کمی‌ کردن‌ مفهوم‌ انتزاعی‌« امنیت‌ قضایی‌»، میزان‌ قابلیت‌ آن‌ را در تحلیل های‌  حقوقی‌ جاری‌ به‌ نمایش‌ بگذارد.