1. پوپر، کارل‌، شناخت‌ عینی‌؛ برداشتی‌ تکاملی‌، احمد آرام‌، تهران‌، شرکت‌ انتشارات‌ علی‌ و فرهنگی‌، 1374، صص‌ 6ـ35.

2. See Fay, Brain, Social Theory & Political Practice, London, George Allen & Unwin, 1975;Rabinow, Paul & William M. Sullivan (eds), Interpretive Social Science (second look), California,Berkeley & Los Angeles, Univesity of California Press, 1987.
3. See Booth, Smith Ken & M. Zalewski (eds), International Theory: Positivism & Beyond,Cambridge, C.U.P., 1966; Terriff, Terry, Stuart Craft, Lucy James & P. Morgan, "The post -positivist turn", in Security Studies Today, Polity Press, 1999; Buzan, Barry & Charels Jones &Richard Little, The Logic of Anarchy: Neorealism to Structural Realism, New York, ColumbiaUniversity Press, 1993.
4. محورهای‌ اصلی‌ این‌ بخش‌ را از مقاله‌تری‌ تریف‌، استوارات‌ کرافت‌، لوسی‌ جیمز و پاتریک‌ مورگان‌ اقتباس‌ نموده‌ام‌. در این‌ ارتباط نگاه‌ کنید به‌: »چرخش‌ به‌ سوی‌ فرا اثبات‌گرایی‌« در: مطالعات‌ امنیتی‌ در عصر حاضر، پیشین‌ (یادداشت‌ شماره‌3)، صص‌ 28ـ10.
5. Mann, Michael, “Authoritarian & liberal militarism”, in: Internotional Theory: Positivism &Beyond, op. cit. (note: 3).
6. See Carr, E.H., The Twenty Years Crisis: 1919-1939, London, Mac Millan, 1946.
7. See Holsti, Karl, Peace & War: Armed Conflicts & International Order 1948 - 1989, Cambridge, C.U.P., 1991.
8. See Knutsen, Torbjorn, A History of Internationa1 Relation Theory, Manchester, M.U.P., 1992; Armstrong, David, Revolution & World Order, Oxford, Clarendon Press, 1993.
9. See Booth, Ken & Steve Smith (eds), International Relations Theory, Cambridge, Polity Press,1995.
10. به‌ نقل‌ از: پوپر، کارل‌، حدسها و ابطالها، احمد آرام‌، تهران‌، شرکت‌ سهامی‌ انتشار، 1363، ص‌ 8.
11. همانجا، صص‌ 17ـ16.
12. این‌ موضوع‌ را به‌ شکل‌ مبسوطی‌ در نوشتار زیر آورده‌ایم‌: افتخاری‌، اصغر، »فرهنگ‌ امنیت‌ جهانی‌«، در: مک‌کین‌لای‌، آر. دی‌. لیتل‌، امنیت‌ جهانی‌: رویکردها و نظریه‌ها، اصغر افتخاری‌، تهران‌، پژوهشکده‌ مطالعات ‌راهبردی‌، 1380، صص‌ 29ـ14.
13. این‌ موضوع‌ را به‌ شکل‌ مبسوطی‌ در نوشتار زیر آورده‌ام‌: افتخاری‌، اصغر، »امنیت‌ پژوهی‌ از منظر طبیعت‌«، (روزنامه‌) جام‌ جم‌، مورخه‌ 10/8/1379; »طبیعت‌ دخالت‌ بردار نیست‌«، (روزنامه‌) جام‌ جم‌، مورخه‌ 19/3/1379 »امنیت‌، طبیعت‌ را طبیعت‌ می‌کند«، (روزنامه‌) جام‌ جم‌، مورخه‌ 3/9/1379.
14. ر.ک‌. امنیت‌ جهانی‌، رویکردها و نظریه‌ها، پیشین‌ (یادداشت‌ شماره‌ 12)، صص‌ 17ـ16 و 27. در این‌ ارتباط ر.ک‌. افتخاری‌، اصغر، »امنیت‌ ملی‌: آثار و رهیافتها«، فصلنامه‌ مطالعات‌ راهبردی‌، پیش‌ شماره‌ 2، تابستان‌ 1377، صص‌ 60ـ27.
15. این‌ تلقی‌ از امنیت‌ را در نوشتار زیر آورده‌ام‌: »فرهنگ‌ امنیت‌ جهانی‌«، پیشین‌ (یادداشت‌ شماره‌ 12)، صص‌3ـ22.
16. جهت مطالعات نظریات دولت در این زمینه رک. ونیست، اندرو، نظریه‌های دولت، حسین بشیریه، تهران، نی، 1371؛ اشتراوس، لئو، نقد نظریه دولت جدید، احمد تدین، تهران، کویر، 1373.
17. مبانی‌ این‌ رویکرد را به‌ شکل‌ مبسوطی‌ در نوشتار زیر آورده‌ام‌: افتخاری‌، اصغر، »حوزه‌ ناامنی‌: بنیادهای ‌فرهنگی‌ مدیریت‌‌‌استراتژیک ‌‌و مقوله‌ امنیت‌ داخلی‌ در ایران‌«، فصلنامه‌ مطالعات‌ راهبردی‌، شماره‌3،بهار78،صص‌31 - 27.
18. See Sommer, Mark, "Step towards an ecology of peace", in Peace & Conflict StudiesProgram, University of California, 1989; Galtung, John, The True Worlds: A TransnationalPerspective, New York, The Free Press, 1980.
19. See Jones, Richard, Security, Strategy & Critical Theory, London, Boulder, Lynne RiennerPublichers, 1999; Lipschutz, Ronnie (ed), On Security, New York, Columbia U.P., 1998.
20. See Hirst, P. & G. Thompson, Globalization in Question, Cambridge, Polity Press, 1996;Ohmate, K., The Borderless World, London, Collins, 1990; Hurrell, Andrew, Inequality,Globalization & World Politics, Oxford, O.U.P., 1999.
21. رک‌. کلینتون‌، دیوید دبلیو، دو رویه‌ منفعت‌ ملی‌، اصغر افتخاری‌، تهران‌، پژوهشکده‌ مطالعات‌ راهبردی‌،1379، فصل‌ اول‌.
22. بوزان‌،باری‌،مردم‌، دولتها و هراس‌، مترجم‌: ناشر، تهران‌ پژوهشکده‌ مطالعات‌ راهبردی‌، 1378،صص130- 77.
23. See Benedict, Anderson, Imagined Communities, London, Verso, 2th(edi), 1991; Booth, Ken, "Security & emanicipation", Review of International Studies, 1991; Smith, Steve,"Nature, anarchy, strong states & security", Arms Control, op. cit.
24. See Imagined Communities, op.cit. (note: 23).
25. به‌ نقل‌ از: »فرهنگ‌ امنیت‌ جهانی‌«، پیشین‌ (یادداشت‌ شماره‌ 12)، صص‌ 8 - 47.

26.See Buzan, Barry,  & Ole Waver & Jaap de Wild, Security : A New Framework For Analysis, London, Lynne Rienner Publishers.

27. See Lodgard, Sverre & K. Birnharm (eds), Overcoming Threats to Europe: A New Deal ForConfidence & Security, Oxford, O.U.P., 1987; Barnet, Richard, "Challenging the myth of national security", New York Times Magazine, April (1), 1979.
28. ماندل‌،رابرت‌،چهره‌ متغیر امنیت‌ ملی‌،مترجم‌:ناشر،تهران‌، پژوهشکده‌ مطالعات‌ راهبردی‌، 1379،صص‌28 - 15.
29. رک‌. کلگ‌، استوارت‌، چهارچوبهای‌ قدرت‌، مصطفی‌ یونسی‌، تهران‌، پژوهشکده‌ مطالعات‌ راهبردی‌، 1380، لوکس‌، استیون‌، قدرت‌: فر انسانی‌ یا شر شیطانی‌، تهران‌، موسسه‌ مطالعات‌ و تحقیقات‌ فرهنگی‌، 1370.
30. برژنیسکی‌، زبیگنیو، در جستجوی‌ امنیت‌ ملی‌، ابراهیم‌ خلیلی‌، تهران‌، سفیر، 1369، ص‌ 3.
31. See Cox, Robert, Production, Power & World Order: Social Forces is the Making of History,New York, Columbia U.P., 1987; Der Derian, James, "The value of security: Hobbes, Marx,Nietzch & Baudrillard", in On Security, op.cit (note: 18).
32. این‌ بحث‌ را به‌ صورت‌ مبسوط‌تری‌ در اثر زیر می‌توان‌ سراغ‌ گرفت‌: افتخاری‌، اصغر (گردآوری‌ و ترجمه‌)، مراحل‌ بنیادین‌ اندیشه‌ در مطالعات‌ امنیت‌ ملی‌، تهران‌، پژوهشکده‌ مطالعات‌ راهبردی‌، 1381.
33. See Katzenstein, Peter (edi), The Culture of National Security: Norms & Identity in WorldPolitics, New York, Columbia U.P., 1996.
34. مراحل‌ بنیادین‌ اندیشه‌ در مطالعات‌ امنیت‌ ملی‌، پیشین‌ (یادداشت‌ شماره‌ 32)، صص‌ 58 - 30.
35. See The Logic of Anarchy, op.cit (note:)
36. See Baldwin, David, Neorealism & Neoliberalism: The Contemporary Debate, New York,Columbia U.P., 1993.
37. See Waever, Ole, "The rise & fall of the inter - paradgime debate", in Smith, Steve, & et.al., International Theory: Positivism & Beyond, op.cit (note:3).
38. See Wallerstein, Immanuel, "The interstate structure of the modern world system", in International Theory, op.cit.
39. See light & A. Groom (eds), International Relations: A Handbook of Current Theory, London,Pinter, 1985.
40. Lapid, Yosef, "The third debate", International Studies Quarterly, September (3), No.33, 1989.
41. این‌ موضوع‌ را به‌ شکل‌ مبسوط‌تری‌ در مقالات‌ زیر آورده‌ام‌: »حوزه‌ ناامنی‌«، پیشین‌، افتخاری‌، اصغر، »ظرفیت‌ طبیعی‌ امنیت‌: مورد مطالعاتی‌ قومیت‌ و خشونت‌ در ایران‌«، فصلنامه‌ مطالعات‌راهبردی‌، پاییز و زمستان‌ 1378، شماره‌ 5 و 6، صص‌ 62 - 25.
42. این‌ موضوع‌ را به‌ شکل‌ مبسوطتری‌ در مقاله‌ زیر آورده‌ام‌: افتخاری‌، اصغر، »سازمان‌ امنیتی‌ فضای‌جغرافیایی‌«، (فصلنامه‌) جغرافیای‌ سیاسی ـ امنیتی‌، سال‌ 1، شماره‌ 1، 1381.
43. رک‌. افتخاری‌، اصغر، »امنیت‌ لویاتانی»‌، راهبرد، تابستان‌ (1381)، شماره‌ 24، صص‌ 47 – 31.