فصلنامه مطالعات راهبردی

چکیده

در طول یک دهه اخیر، مفهوم دولت‌های شکننده به یکی از مفاهیم مهم سیاست بین‌الملل تبدیل شده است. امنیت انسانی نیز از دهه پایانی قرن بیست وارد ادبیات این حوزه شده بود. این مقاله، درصدد پردازش تأثیر دولت‏های شکننده بر امنیت انسانی است. برای این منظور، مفهوم دولت‌های شکننده، شاخص‌های این نوع دولت‌ها و چگونگی پیدایش و پیامدهای آنها بر امنیت بررسی شده است. همچنین، چگونگی به خطر افتادن امنیت انسانی و سازوکار تأثیرگذاری دولت‌های شکننده، بر آن به تفصیل بیان شده است. دولت‌های شکننده، به دلیل ناتوانی در ارائه خدمات عمومی و انجام کارکردهای رایج حکومتی در حوزه امنیت و توسعه به بحران امنیت انسانی در جوامع تحت حکومت خود دامن می‌زنند.در این نوشتار، تغییر در نظریه‌های شناخت امنیت، تأکید بر کارکرد‌های دولت ملی و برجسته‏شدن اصل حمایت و نقش و کارکرد جامعه بین‌المللی در برخورد با مشکل دولت‌های شکننده، مورد ارزیابی قرار گرفته است.

چکیده

قدرت منطقه‏ای اگرچه ظاهراً به معنی قدرتمندترین دولت در سطح منطقه یا سیستم تابعه منطقه‏ای است، اما رسیدن به چنین موقعیتی در جهان امروز مستلزم رعایت قواعد ظریفی است که ریشه در اهمیت‏یافتن قدرت نرم دارد.تثبیت موقعیت هر دولت مدعی رهبری منطقه مستلزم پذیرش این نقش نه فقط از سوی دولت‏های منطقه، بلکه سایر بازیگران فرامنطقه‏ای ذی‏نفوذ در منطقه است کمک به تثبیت امنیت منطقه و فعالیت در راستای رونق‏دهی به فرایند رشد و توسعه اقتصادی کشورهای منطقه، دو نمونه از کارکردهای مهمی است که هر دولت مدعی رهبری منطقه ملزم به در دستور کار قرار‏دادن آنهاست. قدرت منطقه‏ای باید مروج و حامی اصول، قواعد و هنجارهایی باشد که هم در سطح منطقه مقبولیت دارند و هم در سطح سیستم بین‏الملل، متعارف شمرده  می‏شوند.

چکیده

این مقاله در بخش نخست به بررسی ماهیت و چیستی پدیدۀ بیماری هلندی و نشانه‏های آن در اقتصاد ایران می‏پردازد. بخش دوم نیز راهبردهای ممکن در مدیریت درآمدهای نفتی را در دستور کار قرار می‏دهد. تبعات منفی رونق منابع طبیعی (از جمله نفت) موضوع بحث بیماری هلندی است.تشخیص ظهور و بروز بیماری هلندی در اقتصاد کار ساده‏ای نیست. با این حال، شاخص‏هایی همچون تقویت پول‏ ملی و افزایش نرخ ارز، افزایش قیمت کالاهای غیرقابل مبادله، افزایش واردات، کاهش سهم ارزش افزودۀ بخش‏های صنعت و کشاورزی از تولید ناخالص داخلی و جز اینها، از جمله مواردی هستند که اقتصاددانان به عنوان نشانه‏های بیماری هلندی در اقتصاد ذکر می‏کنند.

چکیده

حقوق‏دانان، معیارهایی برای شناسایی دولت‏ها و پذیرش آنها در عرصه روابط بین‏الملل معرفی کرده‏اند که از یک سو فاقد دقت مفهومی بوده و از طرف دیگر، در طول زمان، عناصری به آنها افزوده و کاسته شده است، به طوری که این مفهوم هیچگاه از مبنای حقوقی ثابتی برخوردار نبوده است. این مسأله در طول سال‏های پس از جنگ سرد و به ویژه در رابطه با شناسایی کوزوو توسط آمریکا و اتحادیه اروپا و اوستیای جنوبی و آبخازیا توسط روسیه، به طور چشمگیری قابل ملاحظه است. پرسش اصلی مقاله این است که ابعاد تحول در مفهوم شناسایی بین‏المللی دولت‏ها کدامند؟ نویسنده در پاسخ مدعی است شناسایی به عنوان مفهومی که در پیوند تنگاتنگ با مفهوم حاکمیت قرار دارد، تحت تأثیر تحول مفهوم حاکمیت، از دو بعد مفهوم و معیار شناسایی، دچار تحول شده است.

چکیده

بررسی معادله قدرت در قفقاز در پی بهبود مورد انتظار روابط ترکیه و ارمنستان نشان می‏دهد ترکیه به خاطر ملاحظاتی چون، کاهش فشار بین‏المللی، ورود به اتحادیه اروپا، امنیت و انتقال انرژی، نفوذ بیشتر در قفقاز و ایجاد محیط امن منطقه‏ای درصدد بهبود روابط با ارمنستان است. ارمنستان نیز به خاطر اهداف راهبردی همچون کاهش وابستگی نظامی - اقتصادی به روسیه، رفع محاصرۀ اقتصادی، خروج از انزوای ژئوپلتیکی، پاسخ به بحران‏های داخلی و دستیابی به امنیت منطقه‏ای، گرایش زیادی به بهبود روابط با ترکیه دارد. چنین تحولی می‏تواند توازن قدرت در منطقه را تغییر دهد. تغییر مؤلفه‏های ژئوپلتیکی در قفقاز مانند تغییر ائتلاف‏ها و ظهور نظم نوین منطقه‏ای، تحول سازوکارها و ترتیبات امنیتی، تأثیر بر بحران قره‏باغ و به ویژه اقتصاد انرژی، امنیت انرژی و همکاری‏های اقتصادی در منطقه، از این جمله‏اند.

چکیده

تروریسم از جمله مفاهیم مناقشه‏برانگیز به هنگام تعریف و مطالعه علمی است و مطالعه آن در چارچوب بین رشته‏ای قرار می‏گیرد.به بیان دیگر، برای فهم و بررسی آن می‏بایست رویکرد بین رشته‏ای را استخدام کرد و آن را از دریچه علوم سیاسی ، روابط بین‏الملل، حقوق بین‏الملل ،روان‏شناسی ،جامعه‏‏شناسی و مانند آن نگریست.مقاله حاضر به چیستی و چگونگی تحول این مفهوم در روابط بین‏الملل می‏پردازد و برای این منظور، تحول عملی آن را در مناسبات بین‏المللی از قرن نوزدهم تا قرن حاضر بررسی می‏کند. این بررسی با هشت معیار انگیزه ،الگوی تحلیل، سازمان‏دهی، استراتژی، تاکتیک، اهداف، سلاح مورد استفاده و قربانیان صورت می‏گیرد و در نهایت‏، نویسنده را به این فرضیه رهنمون می‏سازد که مفهوم تروریسم در مرحله متأخر آن و در گذار به قرن بیست‏و‏یکم، از تروریسم بین‏المللی به تروریسم جهانی متحول شده و عامل این تحول، غیرسرزمینی‏شدن آن در روابط بین‏الملل است.

چکیده

آرژانتین در دهه 1950، فعالیت‏های هسته‏ای خود را آغاز کرد و با پیشرفتی ستودنی، در دهه 1970 توانست فناوری هسته‏ای را در حوزه‏های مختلف به دست آورد. سرعت و دامنه پیشرفت هسته‏ای این کشور باعث نگرانی آمریکا و کشورهای صادرکننده فناوری هسته‏ای به آرژانتین و در صدر آنها آلمان گردید. پس از آن، فروپاشی شوروی و پایان نظام دوقطبی، بهبود روابط آرژانتین با رقیب دیرین منطقه‏ای خود برزیل، تشدید بحران اقتصادی فراگیر در آرژانتین در اوایل دهه 1990 و تغییر نظام سیاسی، مجموعه عواملی بودند که باعث شدند این کشور از دهه 1990 سیاست‏های هسته‏ای گذشته خود را کنار گذاشته و به روند عدم اشاعه مورد نظر آمریکا و اروپا در نظام بین‏الملل بپیوندد.