چندجانبه‌گرایی عربستان در دوران گذار ژئوپلیتیک و بازتعریف موازنه استراتژیک با قدرت‌های جهانی

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده روابط بین‌الملل وزارت امور خارجه، تهران، ایران.

2 گروه روابط بین‌الملل، دانشگاه دوستی ملل روسیه، گروه علوم سیاسی تطبیقی، مسکو، روسیه.

10.22034/ssq.2026.559211.4332
چکیده
پژوهش حاضر با هدف تبیین سازوکارهای «چندجانبه‌گرایی عمل‌گرایانه» در سیاست خارجی عربستان‌سعودی، به بررسی نحوه‌ تداوم اتحاد امنیتی- راهبردی این کشور با ایالات‌متحده در کنار گسترش و تعمیق همکاری‌های اقتصادی با چین و روسیه در بستر ظهور نظم کثرت‌گرا می‌پردازد. چارچوب نظری پژوهش تلفیقی از واقع‌گرایی نئوکلاسیک برای تبیین چرایی و زمینه‌های ساختاری این راهبرد و نظریه‌ وابستگی متقابل پیچیده برای بیان چگونگی و سازوکارهای اجرایی آن است. همچنین روش پژوهش کیفی (تبیینی- تحلیلی) و مبتنی بر مطالعه موردی عربستان‌سعودی در دوره‌ ۲۰۱4 تا ۲۰۲۴ است. در این چارچوب، پژوهش حاضر در پی پاسخ به این پرسش محوری است که سیاست خارجی عربستان‌سعودی در بستر گذار ژئوپلیتیک نظام بین‌الملل چگونه و از رهگذر تعامل چه متغیرهای سیستمی و داخلی به سمت اتخاذ راهبرد چندجانبه‌گرایی عمل‌گرایانه سوق یافته است؟ فرضیه اصلی پژوهش این است که چندجانبه‌گرایی عمل‌گرایانه عربستان، سازوکاری برای حفظ اتحاد سنتی با آمریکا و هم‌زمان توسعه روابط اقتصادی با شرق از طریق موازنه‌گرایی مثبت بوده است؛ به‌گونه‌ای که نه منجر به واگرایی از غرب شده و نه وابستگی جدیدی به شرق ایجاد کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که ریاض با بهره‌گیری از چندجانبه‌گرایی عمل‌گرایانه، توانسته است اتحاد امنیتی خود با واشینگتن را از الگوی سنتی نفت در برابر امنیت به یک شراکت متوازن مبتنی بر منافع متقابل تبدیل کند و هم‌زمان با جذب سرمایه و فناوری از شرق، مسیر استقلال استراتژیک خود را هموار سازد. در نتیجه، عربستان‌سعودی از یک متحد تابع به یک قدرت میان‌رده‌ی فعال و موازنه‌گر در نظم چندقطبی در حال ظهور بدل شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Riyadh's Strategic Flexibility: Examining Saudi Multilateralism in the Era of Geopolitical Transition and the Redefinition of Strategic Balancing with Global Powers

نویسندگان English

Mersad Jamali 1
sobhan sayyaran 2
1 School of international relations
2 Department of Comparative Political Science; Patrice Lumumba Peoples' Friendship University of Russia
چکیده English

This study aims to elucidate the mechanisms of "Pragmatic Multilateralism" in Saudi Arabia's foreign policy by examining the continuity of its strategic-security alliance with the United States alongside the deepening economic cooperation with China and Russia within the context of an emerging pluralistic order. The theoretical framework employs a hybrid approach: Neoclassical Realism is utilized to explain the structural drivers and the "why" behind this strategy, while Complex Interdependence Theory addresses the "how" and its operational mechanisms. Adopting a qualitative, explanatory-analytical method, the research focuses on Saudi Arabia as a case study from 2014 to 2024. The central research question explores how Saudi foreign policy has shifted toward pragmatic multilateralism through the interaction of systemic and domestic variables amidst the global geopolitical transition. The primary hypothesis posits that Saudi pragmatic multilateralism serves as a mechanism to sustain the traditional alliance with the U.S. while simultaneously expanding economic ties with the East via Positive Balancing; a strategy designed to avoid both divergence from the West and new dependencies on the East. Findings indicate that Riyadh has successfully transformed its security alliance with Washington from the traditional "oil-for-security" model into a balanced partnership based on mutual interests. Simultaneously, by attracting capital and technology from the East, the Kingdom has paved the way for its Strategic Autonomy.

کلیدواژه‌ها English

Pragmatic Multilateralism
Positive Balancing
Neoclassical Realism
Complex Interdependence
Saudi Arabia

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 30 اردیبهشت 1405

  • تاریخ دریافت 21 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 09 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 30 اردیبهشت 1405