امنیت پایدار نظام جمهوری اسلامی ایران؛ بررسی اسناد کلان

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علوم سیاسی،دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

10.22034/ssq.2026.540757.4302
چکیده
مقاله حاضر تلاشی برای بررسی موضوع «امنیت پایدار» در اسناد کلان نظام جمهوری اسلامی ایران شامل قانون اساسی، سند چشم‌انداز ایران 1400، قوانین برنامه‌های توسعه اول تا پنجم و سیاست‌های کلی برنامه‌های پنجم، ششم و هفتم توسعه و پیشرفت جمهوری اسلامی ایران است. پرسش اصلی مقاله این است که «در اسناد کلان نظام جمهوری اسلامی ایران چه روایتی از امنیت پایدار و اقدامات پایدارکننده امنیت ارائه شده است؟». در مقاله پس از بررسی سوابق نظری، مفهومی، روشی و موردی موضوع در منابع مختلف، ضمن تعریف مفاهیم «امنیت»، «پایداری» و سرانجام «امنیت پایدار» تلاش شده است مفاهیم، مقولات و مراجع امنیت پایدار در اسناد مذکور بر اساس چهار بعد سیاسی- اجتماعی، اقتصادی، امنیتی- دفاعی و زیست‌محیطی جستجو و استخراج شود. روش بررسی تحلیل مقوله‌ای اسناد و رهیافت پژوهش به پایداری و امنیت پایدار مفهومی نظری و راهبردی بوده است. نتایج حاصله نشان می‌دهد که بعد سیاسی- اجتماعی، بعد اقتصادی و بعد دفاعی- امنیتی به ترتیب بیشترین و بعد زیست‌محیطی کمترین تعداد مفاهیم و اقدامات را به خود اختصاص داده­اند. در خصوص توجه به بعد وضعیتی امنیت پایدار هم همین رتبه‌بندی مشاهده می‌شود، اگرچه در خصوص پایدارسازی وضعیت‌ها در نسبت با یکدیگر، گزاره‌هایی در اسناد مشاهده می‌شود، اما این وجه از پایداری مورد توجه کافی قرار نگرفته است. به‌علاوه به نظر می‌رسد که نگرش حاکم بر اقدامات پایدارکننده بیشتر مبتنی بر فرض ثبات وضعیت‌ها بوده تا متحول و آشوبناک‌بودن آن‌ها؛ موضوعی که در اقدامات پایدارکننده لازم است مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

ُSustainable Security of Political system of Islamic Republic of Iran

نویسندگان English

Noorollah Gheisari 1
Sadegh Aghaei 2
1 Faculty of Law and Political Science
2 Department of Political Science . Faculty of Law and Political Science, University of Tehran
چکیده English

مقاله حاضر تلاشی برای پاسخ به یک دغدغه تاریخی یعنی مسئله امنیت است. دامنه و عمق این معضل در عصر حاضر بر اثر پیچیدگی روابط، تغییر نیازها و فشردگی زمان و مکان گسترش یافته است. متناسب با این گستردگی، فهم مقوله امنیت بر اثر پژوهش‌های اندیشمندان علوم انسانی غنی‌تر از پیش گردیده و امنیت به یکی از عرصه‌های تعیین‌کننده سیاست‌گذاری کشورها تبدیل شده است. امروزه این موضوع در اسناد کلان و سیاست‌گذاری‌های کشورها در قالب مفهوم امنیت پایدار مورد توجه واقع شده است. جامعه علمی و سیاست‌گذاران امنیتی درایران نیز در سال‌های اخیر از این مفهوم برای پاسخ به معضلات امنیتی نموده‌اند. لذا علی‌رغم وجود مضامین ایده امنیت پایدار در اسناد کلان جمهوری اسلامی، مفاهیم، ابعاد، مؤلفه‌ها و الگوی امنیت پایدار در این اسناد به‌خوبی تصریح نشده است. ازاین‌رو سؤال اصلی این مقاله آن است که «مؤلفه‌های پایداری در اسناد کلان نظام جمهوری اسلامی ایران چه الگویی از امنیت پایدار را ارائه می‌دهند؟». برای پاسخ ابتدا با روش کتابخانه‌ای به مطالعه یافته‌های پژوهش‌های پیشین پرداخته شد. سپس با مطالعه ادبیات امنیت پایدار، مدل مفهومی امنیت پایدار در ساحت نظری طراحی گردد. در ادامه با روش متن‌کاوی اسناد کلان جمهوری اسلامی مورد واکاوی قرار گرفتند که حاصل آن استخراج 200 مؤلفه پایداری می‌باشد. بازتاب این 200 مؤلفه در قالب 20 شاخص نویسندگان را به طراحی مدل مفهومی امنیت پایدار در اسناد کلان رهنمون نمود. نهایتاً الگوی امنیت پایدار نظام جمهوری اسلامی، از طریق مقایسه دو مدل مفهومی امنیت پایدار در ساحت نظری و مدل مفهومی آن در اسناد کلان ارائه شد

کلیدواژه‌ها English

Security
Sustainable Security
General Documents
Sustainable Security of IRI

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 26 خرداد 1405

  • تاریخ دریافت 20 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 23 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 26 خرداد 1405