دوره و شماره: دوره 29، شماره 2 - شماره پیاپی 112، تابستان 1405، صفحه 11-220 
تعداد مقالات: 2
قاعده حفظ نظام و تحدید موضوع امنیت در حکمرانی امنیتی دولت اسلامی؛ سطوح و اولویت‌ها

قاعده حفظ نظام و تحدید موضوع امنیت در حکمرانی امنیتی دولت اسلامی؛ سطوح و اولویت‌ها

صفحه 55-79

https://doi.org/10.22034/ssq.2026.576389.4370

رسول حکمی شلمزاری

چکیده موضوع امنیت به‌مثابه یکی از ابعاد بنیادین حکمرانی امنیت دولت اسلامی پیوند وثیقی با قاعده فقهی حفظ نظام دارد. از همین روی، پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و تفسیری در‌پی تبیین چگونگی اثرگذاری این قاعده بر تعیین و تحدید موضوع امنیت است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که «نظام» در قاعده حفظ نظام، در ادبیات فقهی ناظر است به صیانت از ملاک، قوام و جوهر نظام در سه سطحِ نظام نوع انسانی (بقاء و ثبات اجتماعی)، نظام اسلامی (هویت اسلامی) و نظام سیاسی اسلامی. بر همین اساس، موضوع امنیت در این چارچوب ماهیتی کلان، ساختاری و نظام‌مند می‌یابد و ناظر به تهدیدهایی است که متوجه بقا، انسجام و کارکرد این سطوح‌ هستند؛ از‌این‌‌رو، تهدیدهای خرد، موردی و غیرساختاری، تا زمانی که به اخلال در جوهر نظام منتهی نشوند، در شمول این قاعده قرار نمی‌گیرند. افزون‌بر این، تحلیل تقدم و تأخر این سطوح با اتکا به تمایز میان سیر وجودی و سیر وجوبی و با لحاظ کارکرد محوری نظام سیاسی در تحقق و صیانت از سایر مراتب نظام، نشان می‌دهد که حفظ نظام سیاسی اسلامی در منظومه حکمرانی امنیت دولت اسلامی از اولویت برخوردار است.

چرخش‌های مفهومی در سیاستگذاری فرهنگی از ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۵: یک مرور دامنه‌ای با تأکید بر مفاهیم حساس و زمینه ایران

چرخش‌های مفهومی در سیاستگذاری فرهنگی از ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۵: یک مرور دامنه‌ای با تأکید بر مفاهیم حساس و زمینه ایران

صفحه 111-152

https://doi.org/10.22034/ssq.2026.576789.4369

سیدحسین موسوی، شهلا باقری، سهیلا صادقی، ابوالقاسم فاتحی

چکیده سیاستگذاری فرهنگی طی سه دهه اخیر دستخوش تحولاتی شده است که در قالب چرخش‌های مفهومی، دامنه اهداف، بازیگران و ابزارهای سیاستگذاری را گسترش داده‌اند. با وجود گسترش این ادبیات، تصویری منسجم از روند این تحولات و نسبت آن با مطالعات ایرانی در دسترس نیست. پژوهش حاضر با هدف یک مرور علمی (نقشه‌برداری/ مرور گستره‌ای) از رویکردها و چرخش‌های مفهومی کلیدی در سیاستگذاری فرهنگی از دهه ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۵ انجام شده است. روش پژوهش، مرور دامنه‌ای بر اساس چارچوب آرکسی و اومالی (۲۰۰۵) و راهنمای PRISMA-ScR (۲۰۱۸) است. پس از جستجوی نظام‌مند در پایگاه‌های داده بین‌المللی و داخلی ۱۶۵ منبع شناسایی و پس از غربالگری، ۴۹ منبع وارد تحلیل شدند.
یافته‌ها نشان می‌دهد ادبیات سیاستگذاری فرهنگی حول هشت چرخش مفهومی شکل گرفته است. این چرخش‌ها شامل ابزاری ، گفتمانی ، مشارکتی ، شبکه‌ای، دیجیتال، تاب‌آوری و اخلاق/ عدالت می‌شوند و فرهنگ را از حمایت هنری به ابزار اقتصادی، قدرت گفتمانی و تاب‌آوری تبدیل کرده‌اند. همچنین مفاهیمی مانند هژمونی، حکومت‌مندی، مقاومت، ساختار احساس، فرهنگ عامه و ذائقه در تبیین این چرخش‌ها نقش محوری دارند. بررسی مطالعات ایران نیز نشان می‌دهد پژوهش‌های داخلی بیشتر بر مسائل اجرایی، نهادی و بومی متمرکز بوده‌اند. این یافته‌ها تصویری منسجم از سیر تحول مفاهیم سیاستگذاری فرهنگی ارائه می‌کند و شکاف‌های پژوهشی موجود در ادبیات ایران را آشکار می‌سازد.