چارچوبی برای سنجش عوامل و زمینه‏‌های گرایش به گروه‎های تروریستی

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه خوارزمی(نویسنده مسئول

2 دانشجوی کارشناس ارشد دانشگاه خوارزمی

چکیده

با وجود اینکه دیدگاه‏ها و نظریات در مورد عوامل و زمینه‏‌های گرایش به گروه‏های تروریستی بسیار متنوع و متفاوت است، اما در پاسخ به این پرسش که چه عوامل و زمینه‏‌هایی باعث گرایش افراد به گروه‏های تروریستی می‏شوند، پنج رویکرد روان‏شناختی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی در ادبیات موجود قابل تشخیص است که هر کدام بخشی از پاسخ را ارائه می‏کنند؛ در حالی که هیچ‏‌کدام جامع و مانع نیستند و به تنهایی توان پاسخ‏گویی به چگونگی و چرایی گرایش افراد به گروه‏های تروریستی را ندارند. در این مقاله، ابتدا دیدگاه‏ها و نظریه‏‌های مختلف در قالب پنج رویکرد فوق مورد بررسی و نقد قرار گرفته و سپس چارچوبی برای درک و تحلیل جامع و دقیق‏تر عوامل و زمینه‏‌های گرایش به گروه‏های تروریستی ارائه ‏می‎شود. نویسندگان معتقدند که برای شناخت جامع و دقیق عوامل و زمینه‏‌های گرایش افراد به گروه‏های تروریستی باید از رهیافت تلفیقی-تطبیقی استفاده شود و چارچوبی مبتنی بر نگاه بین‌‏رشته‏‌ای و تلفیق همه رویکردها را مدنظر قرار داد. بر همین اساس، چارچوب تحلیلی بدیلی مبتنی بر پیوند این رویکردها در سه سطح فردی، ملی و فراملی ارائه شده است.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Framework for Assessing the Factors and Contexts of Tendency toward Terrorist Groups

نویسندگان [English]

  • Reza Khalili 1
  • Salman Dastafshan 2
چکیده [English]

In answer to the question of what factors and contexts cause people to incline to terrorist groups, five approaches including psychological, social, economic, cultural, and political can be identified in the existing literature that each of them provides part of the answer. In this article, first, different views and theories are examined and criticized in the form of the five approaches. Then, a framework for a comprehensive and more accurate understanding and analysis of the factors and contexts of the tendency towards terrorist groups is provided. The authors believe that for comprehensively and accurately identify of the factors and contexts of individuals' inclination towards terrorist groups, an integrated-comparative approach should be used and a framework based on interdisciplinary view and integration of all approaches should be considered. Accordingly, an alternative analytical framework based on the link between these approaches is presented at three levels: individual, national and transnational.
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Terrorism
  • Extremism
  • Economic
  • Psychology
  • Culture
  • Society
ابرار معاصر (1396) تحلیل روانشناسی سیاسی پدیده داعش؛ رویکردی ایرانی، پایگاه تحلیلی دفتر پژوهش موسسه فرهنگی هنری رصد.
اسپوزیتو، جان ال (1391)، دایره المعارف نوین اسلام، ترجمه و تحقیق زیر نظر حسن طارمی، محمد دشتی و مهدی دشتی، تهران: نشر کتاب مرجع، نشر کنگره، ج 3.
امیری، علی و علی فلاح نژاد (1395) ژئوکالچر، سلفی گری و ژئوپولتیک در ایران، فصلنامه سیاست‏پژوهی، دوره سوم، شماره 5.
اینیشتین، آلبرت، زیگموند فروید (1392)، چرا جنگ؟ بررسی روانشناسانه پدیدۀ جنگ، ترجمه خسرو ناقد، تهران: انتشارات کتاب روشن.
آذین، احمد و علی سیف‏زاده (1394) بررسی زمینه‏های اجتماعی و سیاسی ظهور داعش در خاورمیانه، فصلنامه سیاست خارجی، سال بیست و نهم، ش 4.
بخشایشی اردستانی، احمد و پرویز رضا میرلطفی (1390) نقش جامعه پذیری سیاسی در شکل‏گیری طالبانیزم در افغانستان، فصلنامه علمی پژوهشی علوم سیاسی و روابط بین‏الملل، دوره 4، شماره 14، صص 26-56.
بصیری، محمدعلی و الهه سالدورگر (1396) بررسی علل و عوامل شکل‏گیری داعش، فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 47، شماره 3.
بشیریه، حسین (1373)، بسیج و انقلاب سیاسی، تهران: دانشگاه تهران.
پارسانیا، حمید (1393) زمینه‏های معرفتی و اجتماعی شکل‏گیری داعش، در سایت رسمی حجت الاسلام پارسانیا.
پورسعید، فرزاد (1388) تحول تروریسم در روابط بین الملل، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال دوازدهم، شماره 4.
پورسعید، فرزاد (1393) علل گرایش به تروریسم انتحاری، ماهنامه برآورد.
پیرانی، شهره (1397) روانشناسی سیاسی خشونت؛ تحلیل کنش معطوف به خشونت داعش، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
تودنهوفر، یورگن (1395)، ده روز با داعش، ترجمه علی عبداللهی و زهرا معین‏الدینی، تهران: کتاب کوله پشتی.
حاتمی، محمدرضا (1394) شکل‏گیری داعش در کانون پویش جهانی‏شدن، پژوهشنامه روابط بین‏الملل، سال هشتم، شماره 30.
حیدری، ایوب (1393) فرهنگ و گسترش تروریسم و افراط‏گری در خاورمیانه و شمال آفریقا: با تاکید بر فعالیت‏های داعش، فصلنامه سیاست، سال اول، شماره 4.
خرمشاد، محمدباقر، آشنا، قادر (1397) بررسی عوامل درونی و بیرونی مانایی پدیدۀ نوظهور داعش، فصلنامه مطالعات فرهنگ- ارتباطات، دوره نوزدهم، شماره سوم.
دکمجیان، هرایر (1390) جنبش‏های اسلامی در اسلام معاصر؛ بررسی پدیده بنیادگرایی، ترجمه حمید احمدی، چاپ ششم، تهران: کیهان.
دمیرجان، کارون (1394) علل گرایش جوانان تاجیک به داعش از نگاه روزنامه آمریکایی، پایگاه خبری صدای ایران به نقل از واشنگتن پست.
زارعان، احمد (1393) زمینه های ظهور و گسترش داعش در محیط امنیتی غرب آسیا، فصلنامه آفاق امنیت، سال هفتم، شماره 23.
ژیژک، اسلاوی (1389) خشونت؛ پنج نگاه زیر چشمی، علی‏رضا پاک‏نهاد، تهران: نشر نی.
سالار کسرایی، محمد، سعیده داوری مقدم (1393) برآمدن داعش در خاورمیانه: تحلیل جامعه شناختانه، فصلنامه روابط خارجی، سال هفتم، شماره 1.
شیخی، احمد (1396) دلیل گرایش به داعش اعتقادی نیست، محرومیت و فقر است، سایت رجانیوز.
صادقی‏زاده، سلمان (1395) مبانی فقهی خشونت داعش، داعش حقیقی و حقیقت داعش، به اهتمام محمد حسن حبیبیان، تهران: پژوهشکده مطالعات کاربردی قلم.
عطوان، عبدالباری (1395) تولد اهریمن عوامل پیدایش دولت اسلامی عراق و شام، ترجمه فاروق نجم‏الدین، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
علی، بختیار (1394) داعش، خشونت شرقی و نقد عقل فاشیستی، ترجمه سردار محمدی، تهران: نشر مرکز.
عنایت، حمید (1372) سیری در اندیشه سیاسی عرب، تهران: امیرکبیر.
کریمی‏مله، علی و رضا گرشاسبی (1394) بررسی چرایی پیوستن جنگجویان خارجی به داعش، فصلنامه پژوهش‏های سیاسی جهان اسلام، سال پنجم، شماره 1.
کلانتری، کیومرث و فاطمه نوری (1393) تروریسم مذهبی در فضای سایبر و راهکارهای مقابله با آن، اولین کنفرانس فضای سایبری و تحولات فرهنگی.
گروه مطالعات پایه و روش‏شناسی (1386) تروریسم نوین و پاد-اقدامات آن، تهران: پژوهشکده مطالعات کاربردی فارابی.
گوهری مقدم، ابوذر (1388) تروریسم جدید؛ چارچوب تحلیل»، دانشنامه حقوق و سیاست، شماره 12، صص 11-34.
مبینی‏کشه، زهرا و هادی آجیلی (1393) نقش داعش در شکل‏گیری معادلات جدید در خاورمیانه، فصلنامه حبل المتین، سال سوم، شماره 9.
مرادی، مصطفی، شایگان، فریبا، نویدنیا، منیژه (1397) تبیین جامعه شناختی و اولویت‏بندی زمینه‏ها و بسترهای محرک پیوستن پیکارجویان به گروه ترویستی داعش از منظر صاحب‏نظران ایرانی، فصلنامه پژوهش‏های سیاسی جهان اسلام، سال هشتم، شماره 2.
نبوی، عبدالامبر، فاتح مرادی و خالد شیخ الاسلامی (1394) بررسی شاخصه‏های هویت روانی با تکیه بر بنیادگرایی مذهبی، فصلنامه پژوهش‏های سیاسی جهان اسلام، سال پنجم، شماره 3.
نصری، قدیر (1395) خشونت ورزی در دکترین داعش: نقد سه نظر و طرح یک نظر، داعش حقیقی و حقیت داعش، به اهتمام محمد حسین حبیبیان، تهران: پژوهشکدۀ مطالعات کاربردی قلم.
نوربخش، یونس، منصور مهدی‏زاده (1394) ایدئولوژی جریان داعش و دلایل تاریخی- اجتماعی گرایش به آن، فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات جامعه‏شناختی، دوره 22، شماره 2.
هاشمی‏نسب، سعید (1394) تروریسم نوین و پارادایم مبارزه فرهنگی، پژوهش‏های منطقه‏ای، شماره 8.
Arce, D.G, Sandler, T (2003) An Evolutionary Game Approach to Fundamentalism and Conflict, Journal of Institutional and Theoretical Economics, No. 159.
Barakat, Bilal and Urdal, Henrik (2009) Breaking the Waves? Does Education Mediate the Relationship Between Youth Bulges and Political Violence? The World Bank, Policy Research Working Paper, No. 5114.
Bergesen, Albert. J. and Lizardo, Omar (2004) International Terrorism and the World-System, American Sociological Association, New York.
Bozorgmehri, M. (2019) A Study on Motivations and Objectives of Leaders and Simple Fighters in ISIS: Difference or Similarity. The Quarterly Journal of Political Studies of Islamic World, Vol, 8, No, 31.
Campos, Nauro F and Martin Gassebner (2009) International Terrorism, Political Instability and the Escalation Effect. KOF Working Paper No. 220.
Çınar, Bekir (2009) The Root Causes of Terrorism, ME TU Studies in Development.
Corbin, Isaiah )2010 An Empirical Analysis of Terrorism in the Middle East and Africa. www.yump.com.
Esposito, John. L (2015) Islam and Political Violence, Religions, Religions, Vol. 6, No, 3.
Gurr, T. (1970) Why Men Rebel, Princeton: Princeton University Press.
Hassan Bello, Abdul Majid (2013) Causes and Dynamic of Political Violence in Nigeria:  Islamic Views on the Solutions, International Journal of Humanities and Social Science Invention, Vol 2, Issue 3.
Hegghammer, Thomas (2010) Jihad in Saudi Arabia, New York: Cambridge University Press.
Hudson, R. A (1999) Who Becomes a Terrorist and Why: The 1999 Government Report on Profiling Terrorists, Guilford U.S.: Lyons Press.
Jeroen Gunning & Richard Jackson (2011) Whats So ‘Religious’ about ‘Religious Terrorism? Critical Studies on Terrorism, Vol, 4, No, 3.
Kingsley, Okoro (2010) Religion and Terrorism: A Socio-Historical Reconsideration, Journal of Alternative Perspectives in the Social Sciences, Vol 2, No 2.
Krueger, A.B and Maleckova, J. (2003), Education, Poverty and Terrorism: IS There a Causes Connection? The Journal of Economic Perspective, Vol, 17, No, 4.
Lappin, Yaakov (2010) Virtual Caliphate Exposing the Islamist State on the Internet, Washington DC: Potomac Books.
Neuman, Lawerenc (2000) Social Research Approaches, Third Edition. London: Allyn and Bacon.
Rotberg, R. I. (2002) The New Nature of Nation-state Failure, The Washington Quarterly 25 (3): 85- 96.
Samaranayake, G. (1999) Patterns of Political Violence and Response of the Government in Sri Lanka 1971- 1996, Terrorism and Political Violence, Vol, 11, No, 1.
Sen, Amartya (2007) Identity and Violence: The Illusion of Destiny, London: Pengun Books.
Taylore, Bruce.J (2002) Opportunity and Discontent: An Analysis of mass Polical Violence Throughout the World Frome 1975 to 1994, Chicago, Illinois.