فصلنامه مطالعات راهبردی

چکیده شیخ جعفر کاشف‌الغطاء نظریه مستقلی درباره امنیت ندارد؛ اما منطق امنیتی وی از خلال احکام فقهی ناظر به حفظ اساس اسلام، جهاد دفاعی و اذن به قدرت مستقر قابل بازسازی است. مسئلۀ پژوهش، چگونگی تنظیم اولویت‌های فقهی شریعت در مواجهه با تهدیدهاست. این تحقیق با روش توصیفی‏ـ‏تحلیلی و رویکردی متن‌محور، به بررسی نسبت میان شریعت و امنیت در آرای وی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد مرجع غایی امنیت در فقه سیاسی کاشف‌الغطاء، «اساس اسلام» مشتمل بر دارالاسلام، جان مسلمانان و شعائر دینی است، نه شخص سلطان یا دولت. در برابر تهدید روسیه، این منطق به‏شکل وجوب دفاع عمومی و «اذن مقید» به حاکم برای سازمان‌دهی دفاع نمود یافت. اذن او به فتحعلی‌شاه، سلطنت را ذاتاً مشروع نمی‌کند، بلکه تنها کنش دفاعی سلطان را مأذون می‌سازد. درنتیجه، دیالکتیک شریعت و امنیت در اندیشه او به‌معنای تعلیق شریعت برای تأمین امنیت نیست؛ بلکه فعال‌شدن ظرفیت‌های درونی فقه از طریق تشخیص موضوع و تقدم ضابطه‌مند اهم بر مهم در وضعیت تهدید است.

چکیده امروزه جهان اسلام، تحت سایه سنگین ناامنی و بحران‌های متوالی و متتابعی چون تروریسم مذهبی، تفکرات تکفیری و اشغال نظامی به سر می‏برد که بیانگر انحطاط در حیات سیاسی- اجتماعی مسلمانان می‌باشد. این انحطاط در حوزه‌های نظری امنیت نیز تبلور یافته است که ضرورت تأملات فقهی راجع به امنیت و تولید دانش اسلامی امنیت با ابتنای بر ظرفیت‌های فقه شیعه را آشکار می‌کند. مقاله حاضر با تمسک به خصائص و ظرفیت‌های فقه شیعه سعی کرده احکام متقاربی با محوریت امنیت فرهنگی را تجمیع و اصول و ضوابط فقهی امنیت را استنتاج نماید و زمینه تکوین «فقه امنیت فرهنگی» در چارچوب مطالعات اسلامی امنیت را فراهم سازد.