تدوین راهبرد مؤثر بر مناسبات فراروی هیدروپلیتیک ایران در حوضه آبریز اروندرود با رویکرد آینده‌نگاری

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 گروه جغرافیای سیاسی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه جغرافیای سیاسی ، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

3 استادیار پژوهشی موسسه تحقیقات آب وزارت نیرو، تهران، ایران

چکیده

رودهای مرزی از جمله منابع تأمین آب کشورها به ‌شمار می‌روند ­که نقش تعیین‏ کننده‌ای در پیدایش و پایداری روندهای امنیت‌ساز و ثبات‌آفرین به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک جهان دارند. در این میان، موقعیت ژئوپلیتیک اروندرود در جنوب باختری کشور، در مناسبات دو کشور ایران و عراق به این رودخانه، کارکرد هیدروپلیتیک خاصی بخشیده است. مقاله حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و با بهره­‌گیری از نرم‎‌افزارهای Micmac و Scenario Wizard، الگوهای فراروی مناسبات هیدروپلیتیک ایران در حوضه آبریز اروندرود را بررسی و راهبردهای متناسب با آن را تدوین می‌کند. نتایج پژوهش نشان داد که از هجده وضعیت احتمالی مربوط به پنج الگو با سازگاری قوی و محتمل، وضعیت­ هایی که مناسبات فراروی آینده هیدروپلیتیک ایران در حوضه آبریز اروندرود را در آستانه بحران بیان می‌کنند، بیشترین وضعیت‌های احتمالی ممکن را دربرمی­ گیرند. بر این پایه، الگوی فراروی مناسبات هیدروپلیتیک ایران در حوضه آبریز اروندرود در قالب راهبرد مشارکتی نمود یافته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Foresight-Based Development of an Efficient Strategy for Iran’s Hydropolitical Relations in the Arvand Rud River Basin

نویسندگان [English]

  • Zakeyeh Aftabi 1
  • Morad Kavyani Rad 2
  • hamid kardan moghadam 3
1 Departmant political geography, kharazmi university, Tehran, Iran.
3 research assistant of the water research institute of the ministry of energy, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Border rivers serve as vital water sources for countries, playing a crucial role in establishing and maintaining security and stability, particularly in arid and semi-arid regions worldwide. The Arvand Rud River’s geopolitical position in Iran’s southwest has endowed it with a unique hydropolitical function in Iran-Iraq relations. This paper employs a descriptive-analytical approach and Micmac and Scenario Wizard software to explore future patterns of Iran’s hydropolitical relations in the Arvand Rud River basin and develop an appropriate strategy. The research results indicate that, among the eighteen potential scenarios associated with five strongly and likely compatible patterns, the scenarios depicting Iran’s future hydropolitical relations in the Arvand Rud River basin on the brink of crisis are the most probable. As such, the recommended model for Iran’s hydropolitical relations in this basin is a cooperative strategy.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hydropolitics
  • Arvand Rud River Basin
  • Crisis
  • Foresight
ذکی، یاشار و سجاد نجفی (1399)، تعیین راهبردهای هیدروپلیتیکی ایران در حوضه آبریز اروندرود، پژوهش‏های جغرافیای انسانی، دوره52(4)، (1549-1529).
سامعی، سمیرا و دیگران (1399)، همکاری‌های منطقه­ای ایران با همسایگان غربی بر مبنای دیپلماسی آب (مطالعه موردی: عراق و ترکیه)، جغرافیا (برنامه‏ریزی منطقه­ای)، سال 10(3-2)، (605- 619).
صدرانیا، حسن و دیگران (1401)، تأثیر بحران کم‏آبی بر مناسبات هیدروپلیتیک ایران و عراق، آمایش سیاسی فضا، دوره 4(2)، (125- 112).
کاویانی‏راد، مراد و حسن صدرانیا (1399)، هیدروپلیتیک، آینده‏پژوهی مناسبات هیدروپلیتیک ایران و افغانستان در حوضه آبریز هریرود، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
کاویانی­راد، مراد (1398)، هیدروپلیتیک سویه­ها و رویکردها، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
متقی، افشین و پریسا قربانی‌سپهر (1400)، هیدرودیپلماسی در عمل: چالش رودخانه‎های مرزی ایران و نتایج امنیتی- انتظامی آن، جغرافیا، دوره 19(71)، (87- 63).
محسنی، بهرام و مهدی رحیمی‎پور (1391)، تأثیر هیدروپلیتیک اروندرود بر مناسبات آینده ایران و عراق، پژوهش‏های راهبردی سیاست، دوره 1(3)، (180- 157).
میان­آبادی، حجت و زهرا قریشی (1401)، تبیین پارادایم رئالیسم و لیبرالیسم در مناسبات هیدروپلتیکی، ژئوپلیتیک، سال18(1)، (186- 150).
واثق، محمود و سجاد نجفی (1398)، شناسایی عوامل کلیدی تأثیرگذار در آینده هیدروپلیتیک اروندرود، آینده‏پژوهی ایران، دوره 4(2)، (134- 109).
Amer, Muhammad, Tugrul U Daim & Jetter Antonie (2013), A review of scenario planning, futures, vol 46, 46, PP 23-40.
Asif, Nusra, Rashid Asia Muktar & Hafiz Abdur (2020), Intrastate Hydro Politics: Issues of Hydro Resource Management in India, Journal of Political Studies, Vol 28, No 1, PP 32-42.
Beach, Heather, Jesse Hamner, Joseph Hewitt, Edy Kaufman, Anja Kurki, Joe.A Oppenheimer & Aaron Twolf (2000), Transboundary freshwater dispute resolution: Theory, practice, and annotated references, New York: United Nations University Press.
Bréthaut, Christian, Fatine Ezbakhe, Melissa McCracken, Aaron Wolf & James Dalton (2022), Exploring discursive hydro politics: a conceptual framework and research agenda, international journal of water resources development, Vol 38, Issue 3, PP 464-479.
Darwisheh, Housam (2021), Sudan and Egypt’s Hydro-Politics in the Nile River Basin, Institute of Developing Economies, Vol 818, No 3, PP 1-26.
De Stefano, Edwards De Silva, Lynette Paris & Aaron Wolf (2010), Tracking cooperation and conflict in international basins: Historic and recent trends. Water Policy, Vol 12, Issue 6, PP 871-884.
Elhance, Arun P (1999), Hydropolitics In The Third World, Conflict And Cooperation In International River Basins, Washington DC: united states of America institute of peace press.
Gerlak, Andrea, Robert Varady & Arin. C Haverland (2009), Hydro solidarity and international water governance, International Negotiation, Vol14, No 2, pp 311–328.
Gleick, Peter. H (1994), Water war & peace in the Middle East, Environment Science and Policy for Sustainable Development, Vol 36, Issue 3, pp 6-42.
Graei, Ehsan (2017), Knowledge an information science education foresight in Iran with cross impact analysis approach, Academic librarianship and information research, Vol 51, No4, PP 39-68.
Kazemi, Mehdi, Omid Bozorg-Haddad, Elahe Fallah-Mehdipour & Xuefeng Chu (2022), Optimal water resources allocation in transboundary river basin according to hydro political consideration, Environment. development and sustainability, Vol 24, PP 1188-1206.
Krampe Florian (2017), Water for peace? Post-conflict water resource management in Kosovo, SAGE Journals, Vol 52, Issue 2, PP 147–165.
Mc Caffery, Stephen (1996), the Harmon doctrine one hundred years later: buried, not praised, natural resources journal, Vol 36, No 3, PP 549-590.
Menga, Filippo (2016), Reconceptualizing harmony: the circle of hydro hegemony, Water policy, Vol 18, Issue 2, PP:401-418.
Nagheeby, Mohsen & Jeroen Warner (2018), The geopolitical overlay of the hydro politics of the harried river basin, international environmental agreements: politics, law and economic, Vol 18, PP 839-860.
Montazeri, Amirhossein, Mehdi Mazaheri, Saeed Morid & Mohammad Reza Mosaddeghi (2023), Effects of upstream activities of Tigris Euphrates River Basin in water and soil resources of Shatt al- Arab border river, Science of the total environment, Vol 858, PP1-18.
Phillips, David, Marwa Daoudy, Stephen McCaffrey, Joakim Ojendal & Anthony Turton (2006), Trans-boundary water cooperation as a tool for conflict prevention and for broader benefit sharing, Stockholm: Swedish Ministry of Foreign Affairs.
Postel, Sandra. L (2000), Entering of water scarcity: the challenges ahead, Ecological Applications, Volume 10, Issue 4, PP 941-948
Remans, Wilfried (1995), Water and war. Human tares Volterra, vol 8, PP 1–14.
Schmeier, Susanne & zaki Shubber (2018), Anchoring water diplomacy the legal nature of international river basin organizations, journal of hydrology, Vol 586, PP 114-120.
Soltani, Naghmeh, Behnam keshavarzi, Rosa busguets, Mohammad nematonahi, Reza Javad & gobert Sylvie (2022), Effect of land use on microplastic pollution in a major boundary waterway: the Arvand River, science of the total environment, Volume 830. PP 1-49.
Starr, Joyce R (1991), Water wars, Foreign Policy, Vol 82, PP 17–36.
Maheshwari, Basant, Vijay Singh & Bhadranie Thoradeniya (2016). Balanced Urban Development: Options and Strategies for Livable Cities, Springer international publishing AG: Switzerland.
Ward, Diane Raines (2002), Water wars: Drought, flood, folly, and the politics of thirst, New York: Riverhead Harvard.
Warner, Jeroen (2012), Three lenses on water war, peace and hegemonic struggle on the Nile, International Journal of Sustainable Society, Vol 4, No 1-2, PP 173–193.
Wei, Yongping, Jing Wei, Gen Li, Shuanglei Wu, David Yu, Mohammad Ghoreishi, You Lu, Felipe Augusto Arguello Souza, Murugesu Sivapalan & Fuqiang Tian (2022), A socio hydrological framework for understanding conflict and cooperation with respect to transboundary rivers, hydrology and earth system sciences, Vol 26, Issue 8, PP 2131-2146.
Westing, Arthur. H. (1986), Global resources and international conflict: Environmental factors in strategic policy and action, Oxford University Press: New York.
Wolf, Aaron (2007), Shared waters: Conflict and cooperation, Annual Review of Environment and Resources, Vol 32, PP 241–269.
Yetim, Muserref (2002), Governing international common pool resources: the international watercourses of the Middle East, Water Policy, Vol 4, Issue 4, PP 305-321.
Yeganeh, Yasaman & Ehsan Bakhshandeh (2022), Iran’s model of water diplomacy to promote cooperation and prevent conflict over Iran’s boundary river in south west Asia, SABE journals, Volum 185, Issue2 PP 1-22.
Zang, Yuanyuan, Jiangone Niu, Qiong Zhou, Congxin Xie, Congxin Kie, Dapeng Li. & Gao Yongwen (2018), Effects of resource validity and hydrological regime on autochthonous and allochthones carbon in the food wed if a large cross S border river, science of the total environment, Vol 612, No 15, PP 512- 501.