فصلنامه مطالعات راهبردی

چکیده «درباره اینکه که چگونه می‌توانیم درباره امنیت و شیوه تحلیل آن اندیشه کنیم، رویکردها و دیدگاههای بسیار متفاوتی وجود دارد… نگرشی که غالب است، معمولاً بر دولت به مثابه یک کلی واحد نظر دارد و صیانت آن را از طریق اعمال و مدیریت قدرت‌واجبار در سیاست بین‌الملل را دنبال می‌نماید. اما تحقیق ما نشان داد که زمان این نگرش‌اثباتی‌به‌پایان‌رسیده‌ودیدگاههای بدیل فرااثبات‌گرایی، امروزه در مدنظرهستند.»

چکیده مسأله‌ شناخت‌ رابطه‌ تنگاتنگی‌ با تاریخ‌ اندیشه‌ بشری‌ دارد. در واقع‌ عمده‌ هدف‌ تفکر، شناخت‌ پدیده‌هاست‌. علیرغم‌ این‌ وجه‌ مشترک‌، تمام‌ تلاش‌ اندیشه‌گران‌ برای‌ دستیابی‌ به‌ «شناخت‌»، منجر به ارایه‌ رویکردهای‌ متنوعی‌ شد که‌ هر یک‌ از زاویه‌ای‌ خاص‌ به‌ این‌ موضوع‌ نگریسته‌اند. از سوی‌ دیگر در اغلب‌ مطالعات‌ و تحقیقات‌ انجام‌ شده‌ در حوزه‌ امنیت‌، ابعاد (سیاسی‌، اقتصادی‌، زیست‌محیطی‌، نظامی‌ و اجتماعی‌)، حوزه‌ها (داخلی‌ ـ خارجی‌، فردی‌ ـ ملی‌، ملی‌ - منطقه‌ای‌ و جهانی‌)، تحولات‌ مفهومی‌، روندها و دگردیسی‌های‌ امنیتی‌ رخداده‌ در محیطی ‌بیرونی‌، ارزیابی‌ و نقش‌ بازیگران‌ و ساختارهای‌ امنیتی‌ مورد بررسی‌ قرار گرفته ‌است‌. در این‌ میان‌ به‌ نظر می‌رسد حوزه‌ شناخت‌ امنیت‌ کمتر مورد بحث‌ واقع‌ شده‌ و قلیل‌ تحقیقات‌ انجام‌ شده‌، همسنگ‌ اهمیت‌ مبانی‌ معرفت‌شناسی‌ این‌ مقوله نیست.‌ تا زمانی‌ که‌ شناخت‌ صحیحی‌ از مبنای‌ امنیت‌ به دست ندهیم شاکله‌ «بنا»ی‌ نظام‌ تفکر و نگرش‌ امنیتی‌ نیز به‌ گونه‌ای‌ موجه‌ صورت‌بندی نخواهد شد.

چکیده

«بازار» در جوامع اسلامی و به ویژه شیعی مذهب، ارتباط نزدیکی با محافل دینی از قبیل حوزه‌های علمیه، مساجد و هیأت‌های مذهبی داشته است. این نزدیکی و آمیختگی تنها به همجواری کالبدی بازار و مسجد منحصر نمی‌شد، بلکه فراتر از آن، نوعی همبستگی و پیوند را میان بازاریان و روحانیون در صف‌بندی‌های اجتماعی ـ سیاسی تشکیل می‌داد. بسیاری از تحلیل‌گران داخلی و خارجی که دربارة مناسبات میان اقشار مختلف جوامع شیعی، و نیز جامعه‌ی ایران مطالعه کرده‌اند، بر این باورند که پیوند میان این دو قشر، چیزی فراتر از روابط میان آنها با اقشار دیگر مثل دولتیان، نظامیان، صنعتگران، کشاورزان و روشنفکران بوده است.

چکیده فروپاشی رژیم بعث عراق در پی هجوم نظامی ایالات متحده، نمایانگر سطح جدید مداخله خارجی در مجموعة امنیتی منطقه خاورمیانه با هدف تغییر مناسبات سیاسی و ایدئولوژیک است و از مهمترین تأثیرات حادثه 11 سپتامبر بر سیاست خارجی آمریکا در جهان پس از جنگ سرد به شمار می‌رود.تا پیش از این رویداد، ایالات متحده آمریکا هرچند به دلیل اهمیت راهبردی منابع نفت و نیز پیگیری خط‌مشی مهار دو جانبه در حوزه خلیج فارس (به مثابه یکی از زیرمجموعه‌های امنیتی خاورمیانه) حضور داشت اما با اتخاذ رویکردی محافظه‌کارانه، از تغییر مستقیم و بنیادین رژیمهای سیاسی منطقه خودداری می‌نمود.

چکیده منطقه «خاورمیانه» پیشتر از هر چیز، یادآور «بحران» و «منازعه» است. وقوع دو جنگ جهانی، چهارجنگ گسترده بین اعراب و اسراییل، سه جنگ عظیم در خلیج‌فارس، جنگ‌های داخلی متمادی و متعدد، پیدایش و پدیداری جنبش‌های اسلامی مختلف و مخالف و بالاخره رشد چشمگیر بنیادگرایی اسلامی باعث شده‌اند تا منطقه خاورمیانه تداعی کننده خونریزی و درگیری باشد.(1) به خاطر چنین پیشینه‌ای است که اغلب تئوری‌هایی که ثبات، صلح و امنیت را در خاورمیانه، مورد بررسی قرار داده‌اند، «منازعه محور» بوده‌اند تا «توسعه‌گرا». برای این محققین، حکومت در خاورمیانه، مقوله‌ای است لبریز از «ناامنی»، «استیلا»، و «دگرگونی».   فصلنامه مطالعات راهبردی · سال ششم · شماره دوم · تابستان 1382 · شماره مسلسل 20         هرچند منطقه خاورمیانه در مقایسه با سایر مناطق توسعه نیافته جهان مانند امریکای لاتین، افریقا و آسیای جنوب شرقی، بیشترین آمادگی را برای «رهایی از استبداد» و «استقلال ملی» نشان داده و انقلاب‌های مختلف مشروطه‌خواهی را در تاریخ سیاسی خویش داشته است، اما علیرغم این پیشینه، خاورمیانه همچنان به بحران و انرژی پایان‌ناپذیر ترجمه می‌شود و قدرت‌های عظیم صنعتی خواستار آن هستند که کشورهای عظیم و صنعتی در خاورمیانه ظهور نیابند و رژیم‌های حاکم در این منطقه، همچنان ثروت بدهند و اطاعت بخرند.(2) در نتیجه چنین شرایطی است که در فاصله زمانی 1945 میلادی تا 1992 یعنی از پایان جنگ دوم جهانی تا پایان جنگ دوم خلیج‌فارس، منطقه خاورمیانه بیشترین تنش‌ها و کشمکش‌ها را پشت سرنهاده است. طی مقطع زمانی فوق، حدود 2300 میلیارد دلار به اقتصاد کشورهای منطقه خسارت وارد شده است.

چکیده این مقاله ادبیات تصمیم‏گیری در حوزه امنیت ‏ملی را با کار محققانه درباره تصمیم‏گیری ریاست جمهوری تلفیق می‏کند.بر این اساس سه نمونه از مطالعات موردی فرآیند تصمیم‏گیری مربوط به دولت‏های پیشین آمریکا مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته‌اند که عبارتند از: مرحلة دوم مذاکرات منع گسترش سلاحهای استراتژیک در مه 1977 در زمان کارتر (سالت دو)، برنامة کاهش سلاح‏های استراتژیک در مه 1982 در زمان ریگان و سخنرانی بوش پدر در سپتامبر 1991 که به دومین مرحله مذاکرات کاهش سلاح‏های استراتژیک (استارت 2) منجر شد. این سه نمونه مبین ماهیت متحول و پویای فرآیندی تصمیم‏گیری در حوزه امنیت ‏ملی است. این مطالعات موردی حاکی از آنند که رؤسای جمهور آمریکا برای دستیابی به اهداف سیاسی خاص آگاهانه در ساختار فرآیندهای استاندارد میان سازمانی برای تصمیم‏گیری مربوط به امنیت‏ملی تغییراتی به وجود می‏آوردند. ایجاد تغییرات در سیاست‏گذاری محرک تغییر در فرآیندها است.