فصلنامه مطالعات راهبردی

چکیده در این نوشتار نویسنده ضمن شناسایی گفتمان مدرن از امنیت، برآن ست تا از طریق تحلیل مبانی و مؤلفه ‏های عمده دخیل در شکل ‏گیری مدیریت راهبردی کشور، به طرح تئوری‏ ای ویژه جمهوری اسلامی ایران برای پیش‏ بینی حوزه ‏های ناامنی اجتماعی همت گمارد. برای این منظور ضمن تعریف سه مؤلفه منافع ملی، مصالح شرعی و علایق شخصی، به صور تعامل آنها پرداخته و در نهایت مبانی هریک از صور موردنظر را در فرهنگ سیاسی مردم و نخبگان ایرانی نشان داده است. تحلیل نظری مؤلف او را به آن‏جا رهنمون شده که از وجود تضاد در بین عناصر اصلی مدیریت راهبردی کشور، واگرایی مؤلفه ‏های فوق و تلاش جهت تطبیق تحمیلی اصول دینی بر واقعیات خارجی - و یا بالعکس - به منزله مهمترین شاخصه ‏های ناامنی‏ زا در ایران یاد کند.

چکیده در این مقاله مؤلف ضمن طرح کلیاتی درباره ارتباط فرهنگ با امنیت در قالب مفهوم بنیادین انسجام فرهنگی، به دو واقعیت به ظاهر متضارب اشاره می‏ نماید. (1) وجود انسجام فرهنگی پیش شرط اولیه توسعه در حوزه ‏های سیاسی واقتصادی به شمار می‏ رود و از این حیث حفظ و صیانت از آن ضروری می‏ نماید. (2) واقعیات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی غالبا متحول بوده و در نتیجه با ایجاد فضا و شرایط تازه در مقام تقابل با انسجام های پیشین برمی‏ آیند و خواهان تغییر آنها می‏ شوند. نتیجه آن‏که مؤلف قایل به الگوی انسجام فرهنگی پویا با عنایت به ارزش هاواصول درونی شده که مطابق آن جامعه ایرانی به دلخواه خود و مطابق اصول اولیه‏ اش اقدام به تأسیس نهادهای تازه برای پاسخ‏گویی به نیازهای جدید جامعه می‏ نماید و از طریق یک مدیریت فرهنگی قوی، سطح تازه ‏ای از انسجام فرهنگی را ایجاد می ‏نماید، انسجامی که متحول بوده و در برهه ‏های بعدی اصلاح خواهد شد. در همین زمینه مؤلف با سیر در تاریخ ایران و شناخت نهادهای سنتی‏ از قبیل مساجد، بازار و خانواده به نهادهای تازه تأسیس‏ شده ‏ای چون فرهنگ سراها اشاره می‏ کند و این‏که چگونه می ‏توان با ایجاد همگرایی لازم بین آنها - مثلا تنظیم کارکردهای فرهنگی مساجد و فرهنگ سراها - به انسجام فرهنگی مناسبی ویژه عصر حاضر دست یافت.

چکیده بحث از امنیت فرهنگی در ذیل موضوع امنیت ملی قرار دارد و یکی از مؤلفه‏ های اصلی آن را تشکیل می‏ دهد و تأکید بر عناصر "فرهنگی" و "ارزشی" امنیت ملی با تعاریف جدید عرضه شده از مصطلح اخیر هم تناسب دارد. البته تمدن و فرهنگ دینی و اسلامی و راهبردهای تضمین امنیت فرهنگی، ویژگی ها و مؤلفه‏ های متعددی دارد، اما در نوبت رشد تمدن و فرهنگ متعامل با دین و خلاقیت در علم و هنر بیش از هر چیز نیازمند ثبات و استقرار اجتماعی و امنیت و آسایش است. جامعه بالنده و ایمن، با تأمین و امنیت خویش، خاستگاه و زادگاه تمدن و فرهنگ است و از سوی دیگر بالندگی و ترقی تمدنی و فرهنگی نیز ضامن حفظ ثبات و امنیت و اشاعه آن و رافع تنش و بی ‏ثباتی در حوزه ملی و بین ‏المللی قلمداد می‏ گردد.

چکیده تحولات ژرف در عرصه فن‏ آوری، مفهوم امنیت را نیز تحت‏ تأثیر قرار داده و ضرورت توجه به تهدیدهای جدید را اجتناب‏ ناپذیر ساخته است. این تهدیدها، بیشتر جنبه فراملی داشته و یک کشور به تنهایی قادر به مقابله با آنها نیست.نویسندگان این مقاله ضمن اشاره به تقسیم ‏بندی هایی از تهدیدهای جدید بر ضد امنیت ملی، بر این نکته اصرار دارند که ماهیت این تهدیدها، تقسیم سنتی تهدیدها به داخلی و خارجی را مخدوش نموده است و در نتیجه باید به گونه ‏ای نو به آنها نگریست؛ چه آن‏که صرف ‏نظر از پیامدهای منفی، آثار مثبتی نیز به همراه دارند. از این گذشته، اغلب تهدیدهای فراملی به دست دولت ها مهارشدنی نیستند و ابزارهایی که به‏ طور سنتی برای دفاع در مقابل آنها به کار می‏ رفت، نیز بی‏ اثر می‏ باشند. پیشنهاد نویسندگان برای مقابله مؤثر و جدی با این‏ گونه تهدیدات بر ضد امنیت ملی این است که طی سه مرحله بازیگران و پدیده‏ های فراملی شناسایی و با آنان مقابله شود که این خود مستلزم عزم جامعه جهانی بر این مهم است.  

چکیده در حالی‏ که کشفیات علمی و دستاوردهای نتایج تحقیقاتی به ‏دست آمده در طول تاریخ متعلق به تمام بشریت است و دستاوردهای علمی به دست‏ آمده در هر نقطه جهان، بر کشفیات علمی و یافته‏ های پیشینیان در سایر نقاط جهان استوار بوده است، طبیعی است که نتایج علمی، بی‏ طرف و جدا از گرایش های سیاسی در جهان باشند و بالا بردن سطح آگاهی ها و رفاه و زدودن رنج ها و محرومیت های همه انسان ها را در تمامی اعصار هدف قرار دهند.متأسفانه فعالیت های علمی در شرق و غرب جهان همواره آمیخته با سیاست بوده است و این تفکیک‏ ناپذیری علم از سیاست را در روابط اقتصادی، سیاسی، نظامی و بین ‏المللی، به ویژه در دوران بحرانی تاریخ شاهد بوده‏ ایم. امروزه حاکمیت سیاست های جهانی بر فعالیت های علمی امری انکارناپذیر است و این اعمال سیاست ها نیز غالبا به بهانه‏ های ظاهرفریبی چون کمک ها و همکاری های علمی و فرهنگی و دفاع از آزادی و حقوق بشر صورت می‏ گیرد. مقاله حاضر تلاشی هرچند ناچیز بر این روشنگری دارد.

چکیده مایکل سی.دش در این مقاله به شکل مبسوطی اقدام به طرح و بررسی میزان اهمیت دیدگاه های فرهنگ محور در سطح روابط بین‏ المللی برای نیل به امنیت می‏ نماید.مؤلف ضمن اعتراف به اهمیت بسیار زیاد مباحث فرهنگی در عصر حاضر، در مقام مقایسه جایگاه نظریه ‏های فرهنگی با نظریه‏ های واقع ‏گرایانه، به آنجا می ‏رسد که واقعیات موجود از دوران جنگ سرد تا فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی ما را از رها نمودن نظریه‏ های واقع ‏گرایانه به امید دست‏ یافتن به نظریه ‏هایی با کاربرد بیشتر - یعنی نظریه‏ های فرهنگی - بازمی ‏دارد.امواج سه‏ گانه نظریه‏ های فرهنگی که از قبل از دوره جنگ به وجود آمده ‏اند و بر فضای فکری امروزین نیز حاکم هستند، در مصاف با واقعیات خارجی تنها مؤید یک معنا هستند و آن هم اینکه، این نظریات می ‏تواند مکمل - و نه جانشینی برای - نظریه ‏های واقع ‏گرایانه باشند.این نتیجه‏ گیری ناظر بر موج سوم نظریه‏ های فرهنگی می‏ باشد که از پس از جنگ سرد تا به امروز در کانون توجه اندیشمندان قرار داشته است و در ارتباط با دو موج سابق البته چندان صادق نمی باشد.