فصلنامه مطالعات راهبردی

چکیده بحث از جامعه مدنی در جمهوری اسلامی ایران، به طور کلی در قالب دو رویکرد کلان صورت پذیرفته است؛ رویکرد اول را می‏ توان آرمان گرایانه لقب داد.به این معنی که نویسندگان این گروه نخست اقدام به عرضه تصویری آرمانی و خیالی از جامعه مدنی کرده و سپس به بررسی و یا نقد جامعه مدنی‏ای پرداخته ‏اند که با واقعیت آن نسبتی ندارد.در این رویکرد می ‏توان به دو طیف مختلف اشاره کرد: افرادی که جامعه مدنی برای آنها به‏ منزله جامعه "جامع خوبی‏ ها" مطرح است و در حقیقت آن را مدینه فاضله‏ ای می‏ دانند که در آن عدالت به تمامی فراهم بوده، حقوق شهروندان پاس داشته می ‏شود و….در مقابل کسانی هستند که جامعه مدنی را با جامعه غربی یکسان پنداشته و سپس تمام مفاسد جامعه غربی را مؤلف در این مقاله نخست در تعریفی جامعه مدنی را لایه واسط بین دولت و ملت برمی‏ شمارد.ایجاد این حوزه در ساخت اعمال قدرت غربی ناشی از تصویر دولت و ملت در غرب می باشد، بنابراین فرضیه مقاله این چنین طراحی شده است که: به‏ خاطر تفاوت بینش سیاسی اسلام با غربی در خصوص دولت، ملت و رابطه این دو، چنین حوزه ‏ای در ساخت اعمال قدرت اسلامی نمی ‏تواند شکل بگیرد.

چکیده در متون راجع به توسعه در جهان سوم، توافقی اجماع گونه مبنی بر نقش عمده‏ای که دولت می‏ تواند در پیشبرد توسعه اقتصادی  ایفا کند، وجود دارد.حتی برخی از پژوهشگران توسعه چنین استدلال کرده‏اند که مداخله دولت در کشورهای درحال توسعه برای توسعه اقتصادی این کشورها امری ضروری است.با وجود خوش‏بینی های اولیه در مورد این‏که دولت می‏ تواند عامل توسعه اقتصادی در این کشورها باشد، دولت عمدتا در امر توسعه ناموفق عمل کرده است.به ‏عبارت دیگر، دولت در این کشورها نتوانست آن‏طور که انتظار می‏ رفت عاملی برای توسعه اقتصادی باشد و بلکه برعکس در بسیاری از این کشورها در حکم مانع اصلی توسعه عمل کرد.

چکیده پیش‏ شرط بقای حکومت ها در مسند قدرت و کارآمدی آنها، برخورداری از مشروعیت و مقبولیت سیاسی است. در این روند، تلاش جهت حفظ موقعیت، عدم تمایل به تقسیم قدرت با ملت را اجتناب‏ ناپذیر جلوه می ‏دهد. اما از طرف دیگر، حکومت بر مردمی دل‏پریش و نگران که از زندگی در یک محیط ناامن، همراه با خشونت و زور به وحشت می‏ افتند، امکان ‏پذیر نیست. آنان خواهان زندگی توأم با آرامش در پناه قانون و هنجارهای اخلاقی - اجتماعی هستند که در ضمن، امکان نظارت بر عملکرد نهادی که به نمایندگی از ایشان قدرت را قبضه کرده است، فراهم آورد. اندیشه جامعه مدنی درست از همین نیاز فطری به امنیت شکل گرفته و تبلور یافته است.

چکیده طرح بحث جامعه مدنی در ادوار مختلف الهام ‏گرفته از تأملات نظری و رخدادهای تاریخی گوناگونی بوده است. آن‏چه در عصر حاضر به موضوع فوق اهمیتی مضاعف می‏ بخشد، مربوط به فضایی است که جامعه مدنی با دولت پدید می ‏آورد، فضایی که برای تسهیل روابط شهروندان با نظام سیاسی به کار می ‏آید. از این زاویه جامعه مدنی هم به فضای حاکم بر اجتماعات آزاد و مستقل انسان ها اطلاق می ‏شود و هم ناظر به رشته روابط و شبکه‏ های ارتباطی می‏ باشد که افراد صرف ‏نظر از منافع، مذهب، قوم و آرمان های خود در درون این فضا پدید می ‏آورند.

چکیده در سال های اخیر شاهد طرح مجدد و تازه مفهوم جامعه مدنی می ‏باشیم.غرض از این بازگشت، پردازش مفهومی است نظیر آن‏چه در تقابل با "دولت"، در آغاز سده نوزدهم پدید آمد.اما در واقع کسانی که آنرا مطرح ساختند در تلاش بودند به خصایصی از توسعه تمدن غرب تصریح کنند که وجودش به مدت ها قبل باز می ‏گشت.یکی از نخستین حوزه‏ تحولات  اطلاق این اصلاح احیا شده، نظام های حکومتی اروپای شرقی بود؛ از این‏ رو "جامعه مدنی" به آن‏چه که ایشان از آن محروم شده بودند و برای تحقق مجدد آن مبارزه می‏کردند تعریف شد:مؤلف در این مقاله با عنایت به طرح مجدد مفهوم جامعه مدنی در سال های اخیر، سعی دارد تا غرض از به ‏کارگیری آن را با استناد به روندهای جهانی و تحولات اروپای شرقی، بیان دارد.برای این منظور با تحلیل وقایع پنجاه سال اخیر در اتحاد جماهیر شوروی (پیشین( به برداشتی از جامعه مدنی اشاره می‏ کند که اغلب دموکراسی لیبرال غربی را شامل می‏ شود.مطابق نظر مؤلف علی‏ القاعده مهم‏ترین اصطلاحی که برای ایجاد جامعه مدنی در یک کشور باید باز تعریف گردد، واژه مهم دولت است.از این‏ روی بحث از دولت حداقل و حداکثر مطرح می‏ شود و این که، جامعه مدنی با دولت حداکثر همخوانی ندارد.البته مؤلف با دقت نظری که به عمل آورده، توانسته دو نوع مختلف از جامعه مدنی را در پرتو دولت حداقل از یکدیگر تمییز دهد: جامعه مدنی به معنای حداقل و جامعه مدنی به معنای قوی ‏تر.در مجموع مقاله حاضر با یاری جستن از همین دو معنا از جامعه مدنی است که توانسته ریشه‏ های تاریخی جامعه مدنی در غرب را ردیابی کرده و موفق به گردآوری اندیشه ‏های مختلف و بعضا متفاوت اندیشه‏ گران غربی-از قرون وسطی تا عصر حاضر-بر حول محور واحدی گردد.

چکیده تولد مجدد یک عقیده  گارتون‏اَش مسلما یکی از زیرک ‏ترین و باهوش ‏ترین افرادی است که موفق به درک منطق حوادث در اروپای شرقی در طول سال های دهه 1980گردیده است.همچنین او در مقام مفسر و شارح وقایعی که معمولا در تاریخ بشریت، مشاهده و ادارک آنها مشکل است، قادر گردید به‏ طور دقیق به تصویر محوری ظریفی، اشاره کند که از طرق پیچیده و چند وجهی هم برای برانگیختن و هم برای معقول و قانونی جلوه دادن مبارزه جهت آزادی و دموکراسی از جانب مردم اروپای شرقی عمل می‏کرده‏ اند.