فصلنامه مطالعات راهبردی

چکیده در نوشتار حاضر نویسنده ضمن بیان این مطلب که امنیت داخلی هر کشور حاصل برآیند سه ظرفیت طبیعی، بهره ‏برداری و استراتژیک است، به تشریح اولین ظرفیت یعنی ظرفیت طبیعی امنیت ایران می ‏پردازد. با توجه به این که ظرفیت طبیعی دلالت بر توانایی های نسبتا ثابت واحدهای سیاسی (همچون جغرافیا، همسایگان، ذخایر، آداب ملی و) برای حفظ ثبات و آرامش دارد، مؤلف از مقوله قومیت ها در مقام یکی از مهم‏ترین شاخص های ظرفیت طبیعی در ایران سخن گفته است. شناسایی شش قومیت ترک، کرد، لر، بلوچ، ترکمن، عرب و بررسی وضعیت گسست حاصله بین آنها با اکثریت فارسی ‏زبان و تحلیل رفتارهای خشونت ‏آمیز و مخل امنیت، گذشته از این منظر، محورهای اصلی بحث مؤلف را شکل می ‏دهد. در پایان نیز نویسنده ضمن آسیب‏ شناسی ساختار قومی، جهت پرهیز از تعمیق گسست های هویتی و بروز خشونت، راهبردهایی را پیشنهاد کرده است.

چکیده نقد آموزه‏ای که جمعیت را مؤلفه ‏ای اساسی در تعریف قدرت ملی و تحصیل امنیت برمی‏ شمارد، محور اصلی نوشتار حاضر را شکل می‏دهد. مؤلف ضمن تبیین گونه‏ های جدید ارتباط امنیت با جمعیت، به این نتیجه می‏رسد که در جهان معاصر نه تعداد بل کیفیت و توانمندی های بالفعل جمعیت است که در معادلات امنیتی، بیشتر مطرح می‏ باشد. پس از آن، نویسنده به تحلیل سیاست جمعیتی در ایران و آسیب‏ شناسی امنیتی رشد ناروشمند جمعیت، همت گمارده و در نهایت راهبردهایی را جهت مقابله با خطرات احتمالی به دست می‏دهد. پاسخ هایی رسا به انتظارات اجتماعی مردم، به‏ ویژه تأکید بر روی اصل مشارکت، می‏ تواند امنیت ملی را با امنیت نظام در وضعیت فعلی جمعیت، پیوند زده و برای آینده نیز لازم است تا بر اصل کنترل جمعیت و بهبود شاخص های کیفی در عرصه معادلات سیاسی، تأکید گردد.

چکیده در این مقاله مؤلف با تأکید بر این نکته که پرهیز از خشونت تنها در صورتی که جامعه به یک وفاق اجتماعی دست یافته باشد ممکن است، به آسیب‏ شناسی و بررسی مقومات شکل‏ گیری چنین وفاقی پرداخته است. براین اساس تأمین خواست های مشروع خرده فرهنگ های موجود جامعه در زمینه ‏های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی با تأکید بر اصول مشترک و کلی‏ای چون اسلامیت، جمهوریت، قانون اساسی، رهبری و می ‏تواند وفاق موردنظر را در ایران فراهم آورد. الگوی تکثرگرایانه مبتنی بر اصل مساوات، از این دیدگاه بهترین الگو جهت فعالیت خرده‏ فرهنگ ها در ایران پیشنهاد شده که می‏ تواند با پرهیز از بروز خشونت، زمینه حضور گروه های مختلف را فراهم آورد.

چکیده در این مقاله، مؤلف ضمن بیان این واقعیت که کشور ما از جمله کشورهای جوان به حساب می ‏آید، اقدام به تحلیل ابعاد امنیتی این پدیده نموده است. به گمان مؤلف، رشد جمعیت جوانان در هر جامعه ‏ای با توجه به شرایط و مقتضیات زمانی و مکانی - از آن جمله وضعیت اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی - می ‏تواند عاملی برای افزایش رفتارهای خشونت‏ آمیز تلقی گردد. در همین زمینه ضمن استناد به آمارهای موجود درخصوص چهار شاخص عمده "قتل"، "خودکشی"، "کیف‏زنی" و "حضور در آشوب های شهری"، مؤلف نشان می‏ دهد که سهم عمده این اعمال، متعلق به جوانان بوده است. نتیجه آن که کشورهای جوان برای تأمین امنیت شهروندان، لازم است تا سیاست ها و تمهیدات گسترده و ویژه‏ ای را پیش‏ بینی و به اجراء گذارند.

چکیده در این نوشتار مؤلف با تأکید بر داده های مربوط به جامعه ایران سعی دارد پژوهشی موردی در باب وضعیت شکاف بین استان های مرزی و استان های مرکزی را به نمایش گذارد. بزعم مؤلف روند مرکزگرایی منجر به بروز نوعی عدم تعادل شده به گونه ای که ما شاهد ارتقای سطح استانداردهای زندگی در استان های مرکزی و کاهش آن در موارد مرزی می باشیم. از حیث امنیتی این پدیده منفی ارزیابی شده و می تواند واکنش هایی را به دنبال داشته باشد. البته اثبات این مدعا کار مشکلی است که در تحلیل امنیتی از منظر جمعیت شناختی، بسیار به کار می آید. به همین منظور در نوشتار حاضر مؤلف ضمن شاخص سازی به تحلیل وضعیت کشور پرداخته و شکاف فوق را تبیین نموده است.

چکیده نوشتار حاضر در مقام پاسخ به این سؤال است که تأسیس دولت مستقل کرد تا چه میزان می تواند مطابق با امکانات و شرایط منطقه ای باشد و در صورت وقوع چنین پدیده ای، تأثیرات امنیتی آن برای ایران چه خواهد بود؟ در پاسخ ضمن بررسی ابعاد داخلی، منطقه ای و جهانی این موضوع، ویژگی های منحصر به فرد ایران از حیث سابقه فرهنگی و سیاسی اجتماعی کردهای ایران به تحلیل گذارده شده و در نهایت به این نتیجه رسیده که علی رغم تمام همبستگی های موجود بین کردها و دولت مرکزی، احتمال خطر از این ناحیه چشمگیر بوده، سیاست های جبرانی باید پیشاپیش اندیشیده شوند.  

چکیده امروزه، یکی از ویژگی های بارز نظام جهانی، کم‏رنگ شدن مرزهای ملی و تأثیرپذیری فراوان امنیت داخلی کشور از تحولات و رخدادهای فراسوی مرزها است. جلوه مشخص این امر را می‏توان در بروز ناآرامی های مناطق کردنشین کشورمان در اواخر سال  1377مشاهده کرد که تحت‏ تأثیر عاملی برون‏ مرزی یعنی دستگیری و ربودن عبدالله اوجالان، رهبر کردهای ترکیه، رخ داد. نوشتار حاضر درصدد پاسخگویی به این سؤال است که چرا و چگونه در این مورد خاص، امنیت داخلی کشورمان در مناطق کردنشین بر اثر بروز حادثه ‏ای در خارج از مرزها - که ارتباطی هم با ایران نداشت - دست خوش ناآرامی شد. در این مقاله برخی عوامل داخلی، منطقه ‏ای و بین‏ المللی به اجمال بررسی گردیده ‏اند.

چکیده در این مقاله، مؤلف ضمن اشاره به ویژگی های اصلی سیاست های جمعیتی در ایران، به تفکیک دو دوره مختلف در امر سیاست گزاری از یکدیگر می‏ پردازد. دوره اول زمانی را شامل می‏ شود که دولت اسلامی در ایران مطابق درک سنتی از آموزه‏ های دینی به ترویج و تأیید ازدیاد تعداد نفوس می‏ پردازد.

چکیده مؤلف در این مقاله ضمن بررسی مبانی و علل اساسی گردش دولت ها به جنگ و صلح در عصر حاضر با بیان پاره‏ای از تحولات در عرصه فعالیت بین‏ فعالیت بین المللی، پرسش از زوال یا رشد "دولت" را به میان آورده است. مطابق تحلیل نویسنده، اگر دولت ها روبه زوال باشند، حداقل در کارکردهای خود تغییرات بنیادینی را خواهند آزمود که مهم ترین آنها عبارتند از: ملاحظات نژادی تضعیف می ‏شوند، فرآیند جدایی ‏طلبی به صورت عام گسترش می‏ یابد، مشکلات دول جهان سوم روبه فزونی گذارده و مشکلات تازه ‏ای را برای آنها در زمامداری ایجاد می‏ کند، در مجموع کارکردهای سنتی دولت به مبارزه ‏ای تازه هم در جهان صنعتی و هم در کشورهای جهان سوم، فراخوانده می‏ شود.

چکیده در این نوشتار مؤلف ضمن تبیین این مشکل که ارایه یک تعریف جامع و مانع از تروریسم بین‏ المللی اساسا میسر نیست، به تحلیل تعاریف ارایه شده پرداخته در یک جمع‏ بندی نهایی به وجود پنج عنصر مشترک در کلیه دیدگاه های ارایه شده پی برده است. تکرار، انگیزه، قصد، عاملان و تأثیر، پنج حوزه اصلی ‏ای هستند که در مقام تعریف تروریسم بین‏ المللی باید مدنظر قرار گیرند. هدف نویسنده از نوشتار حاضر فراهم آوردن بستر مناسبی برای دست‏یابی به یک تعریف نسبتا مشترک از تروریسم برای مقابله صحیح با آن می‏ باشد.