فصلنامه مطالعات راهبردی

چکیده «برای‌ تأمین‌ امنیتی‌ که‌ آدمیان‌ در طول‌ عمر خود خواهان‌ آن‌ هستند  کافی‌ نیست‌ که‌ ایشان‌ تنها برای‌ مدتی‌  محدود تحت‌  حکومت‌ درآیند و یا این‌ که‌  امورشان‌  تنها به‌ موجب‌ حکمی‌ واحد  رتق‌ و فتق‌ شود ... زیرا اگرچه‌ ممکن‌ است‌ ایشان‌ به‌ واسطه‌  کوشش‌  یکپارچه‌  خود بردشمنی‌ خارجی‌  غلبه‌  کنند، لیکن‌ بعداً ـ وقتی‌ دشمنی‌  مشترک‌ نداشته‌  باشند و یا بخشی‌ از ایشان‌  دولتی‌ را دشمن‌ و بخشی‌ دیگر آن‌ را  دوست‌  بشمارد ـ در آن‌ صورت‌ ایشان‌  لاجرم‌ به‌ حکم‌  اختلاف‌  منافع‌  از هم‌ گسیخته‌  می‌شوند و دوباره‌ در بین‌ خود به‌ جنگ‌ می‌پردازند.»

چکیده هدف‌ من‌ از تبیین‌  و  تشریح‌  ماجرای‌ یازدهم‌ سپتامبر  و یا به‌ اصطلاح‌  من‌  «پدیدة‌ سپتامبر» در این‌ مقاله‌ آن‌ است‌ که‌ با مدد  دیالکتیک‌ تاریخی‌، فلسفه‌  سیاسی‌  هگل‌  را از  بن‌بست‌ دوران‌  پس‌ از جنگ‌ سرد برهانم‌. البته‌ نه‌ به‌ زبان‌ و شیوة‌ فلسفه‌  سیاسی‌ هگل‌ که‌ همه‌ چیز فقط‌ بر مفهوم‌  دولت‌ تاکید دارد. کوتاه‌ سخن‌ این‌ که‌، قدرت‌ فلسفه‌  سیاسی‌  هگل‌  که‌ در سال‌های‌ 1914 تا 1954 و در زمان‌ جنگ‌های‌ اروپا و جهانی‌ در اوج‌  خود  قرارت‌، پس‌ از دوران‌  جنگ‌  سرد و  به‌ ویژه‌  در عصر مابه‌ دلیل‌ فروریختن‌  شوکت‌ و هیبت‌ دولت‌ به‌ دست‌ سنتز جهانی‌ شدن‌  سرد و بی‌ رمق‌ شده‌ است‌.مفهوم‌  سیاسی‌  دولت‌ و  مفهوم‌ دولت‌  سیاسی‌ به‌ تدریج‌ نسخ‌  شده‌ و شاید بتوان‌ گفت‌  با وقوع‌ یازدهم‌  سپتامبر  عدم‌  کفایت‌  مطلق‌  و بی‌ چون‌ و چرای‌ دولت‌  ملی‌  آشکار شده‌ است‌. انتقاد  بنیادی‌  از دیدگاه‌  پدیدار شناسی‌  روح‌ و به‌ ویژه‌  فلسفه‌ حق‌ با توسل‌ به‌ مفهوم‌ ضد دولت‌  می‌تواند  این‌ قدرت‌ را تا حدودی‌  بازگرداند.  از این‌ رو  اهمیت‌ و تقدم‌ جامعه‌ مدنی‌ و مهم‌تر از آن‌ احتمال‌  بازگشت‌ به‌  وضع‌  و جامعه‌  طبیعی‌ باید مورد توجه‌ دوباره‌  فلسفه‌  تاریخی‌   قرار گیرد. گویی‌  هنوز چیزی‌ در تاریخ‌ وجوددارد که‌ از چشم‌های‌  تیزبین‌  به‌ دور مانده‌  و باید منتظر آن‌ بود و آن‌ را تبیین‌ کرد.

چکیده عبارت‌ فوق‌ از زبان‌ مشاور امنیتی‌ جرج‌  واکر بوش‌ گویای‌ آغاز یک‌ تحول‌  پارادایمی‌ و آغاز فصلی‌ نوین‌ در سیاست گذاری‌ خارجی‌ آمریکا و به‌ تبع‌  آن‌ نظام‌ بین‌الملل‌ است‌. تعبیر حادثه‌ 11 سپتامبر به‌ عنوان‌ «یکی‌ از بزرگترین‌ زلزله‌ها» محدود به‌ آمریکا نبود، بنا به‌ تعبیری‌ دیگر، حادثه‌11 سپتامبر برای‌ اولین‌ بار آمریکا را وارد کره‌ زمین‌ کرد، برخی‌ این‌  حادثه‌ را نمود « فروپاشی‌ عقلانیت‌  عصر روشنگری‌» خواندند، بعضی‌ دیگر آن‌ را «متفاوت‌ از همه‌  بحران‌ها» و مهم‌ تر ازحوادثی‌ چون‌ «آشوویتس‌» و «گولاگ‌ های‌ شوروی‌» تشخیص‌ دادند، برداشت‌ برخی‌ اندیشمندان‌ از این‌  حادثه‌، در قالب‌  «نظریه‌ بلا گردان‌» عنوان‌ شد  که‌ مانع‌ تبدیل‌  فرود  آرام‌ آمریکا به‌ سقوط‌  آزاد شد.

چکیده هجوم‌ انتحاری‌ به‌ برج های‌ مرکز تجارت‌  جهانی‌ به‌ عنوان‌  نمادهای‌ سرمایه‌ داری‌ جهانی‌ شده‌ و ساختمان‌ وزارت‌  دفاع‌ آمریکا (پنتاگون‌) در آغاز هزارة‌ سوم‌، رخدادی‌ عظیم‌ بود که‌ سرنوشت‌ جامعه‌  بشری‌ را دگرگون‌  و تاریخ‌  روابط‌  بین‌الملل‌ را به‌ دو  برهة‌  پیش‌ و پس‌ از این‌ واقعه‌  تقسیم‌  کرد.در واقع‌  این‌  نخستین‌ حمله‌  مستقیم‌  به‌ قلمرو آمریکا پس‌ از  1812م‌  بود که‌ عمق‌  نفوذ پذ یری‌ وآسیب‌  پذیری‌  تنها  ابرقدرت‌ جهان‌  را نمایان‌  ساخت‌ و به‌ دوران‌  گذار و  آشفتگی‌  حاکم‌  بر روابط‌  بین‌ الملل‌ پایان‌ داد. تحول‌ در اساسی‌ ترین‌ مفاهیم‌  حقوق‌  بین‌ الملل‌ از جمله‌ جنگ‌، صلح‌، دفاع‌، تجاوز و تروریسم‌، گذار از نظام‌ تک‌ ـ چند قطبی‌ به‌ سیستم‌ تک‌ قطبی‌، اهمیت‌ دوبارة‌ منابع‌  سخت‌افزاری‌ قدرت‌، افزایش‌  دوبارة‌  وزن‌  دولت‌  ملی‌  به‌ عنوان‌  بازیگر  مهم‌ در سطح‌  بین‌ الملل‌ وغلبه‌  پارادایم‌  خشونت‌ بر  گفت‌ و گو از جمله‌ مهم‌ ترین‌ پیامدهای‌ این‌ رویداد هستند. در این‌ بین‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ نیز به‌ دلیل‌  همسایگی‌  با  افغانستان‌  و عراق‌  یعنی‌ اولین‌ و دومین‌ هدف‌  درجنگ‌ مرحله‌ ای‌  ایالات‌  متحده‌ علیه‌  «تروریسم‌»، از پیامد های‌ این‌ حادثه‌  تأثیر پذیرفته‌  است‌. 

چکیده علل‌ و ریشه‌های‌ بروز حادثه‌ 11 سپتامبر در ایالات‌ متحده‌ آمریکا، هر چه‌ بود، منجر به‌اقدامات‌ و اتخاذ سیاست هایی‌ از سوی‌ آن‌ کشور و مجموعه‌ واکنش هایی‌ از سوی‌ دیگر کشورها به‌ویژه‌ در خاورمیانه‌، جنوب‌ آسیا و آسیای‌ میانه‌ شد که‌ محیط‌ امنیت‌ بین‌ الملل‌ به‌ طور عام‌ و محیط‌امنیت‌ منطقه‌ای‌ در خاورمیانه‌ را به‌ طور خاص‌ دستخوش‌ دگرگونی های‌ چشمگیری‌ ساخت‌. نظر به‌این‌ که‌ تاثیرگذاری‌ این‌ حادثه‌ هنوز متوقف‌ نشده‌ و سیاست‌ به‌  اصطلاح‌  «جنگ‌ علیه‌ تروریسم‌» همچنان‌ تا مدت های‌ قابل‌ پیش‌ بینی‌ در آینده‌ توسط‌  ایالات‌ متحده‌ در جهت‌ نیل‌ به‌ اهداف‌ سیاسی‌، اقتصادی‌ امنیتی‌ و استراتژیک‌ دنبال‌ خواهد شد، نمی‌توان‌ در حال‌ حاضر به‌ بررسی‌ دقیق‌ و کامل‌ تاثیرات‌ این‌ حادثه‌ بر سیاست‌  دفاعی‌ و امنیتی‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ پرداخت‌. با این‌ وجود، تز این‌ مقاله‌ این‌ است‌ که‌ حادثه‌ فوق‌ و مجموعه‌ کنش ها و واکنش های‌ متعاقب‌ آن‌ تاکنون‌ تاثیر قابل‌ توجهی‌  بر سیاست‌ دفاعی‌ و امنیتی‌ ایران‌ برحسب‌ مؤلفه‌ ها و ابعاد زیر گذاشته‌ است‌:
          1ـ برداشت‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ از منابع‌  بلافصل‌ یا بالقوه‌  تهدید نظامی‌ برای‌ امنیت‌ ملی‌ آن‌،
          2ـ مبانی‌ و ملاحظات‌ مرتبط  بر امنیت‌ منطقه‌ای‌ از نظر جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ و دیگرکشورهای‌ منطقه‌
          3ـ برداشت‌ دیگرکشورها از تهدید بودن‌ یا نبودن‌ ایران‌

چکیده به‌ دنبال‌ فجایع‌ 11 سپتامبر یکی‌ از مقامات‌ ارشد دولت‌ آمریکا اعلام‌ کرد ایران‌ و آمریکا دربرخی‌ جهات‌ دیدگاه‌ مشترکی‌ نسبت‌ به‌ شرایط‌ موجود داشته‌ و از این‌ رو می‌توانند در جنگ‌ علیه‌ طالبان‌ با هم‌ همکاری‌ کنند. این‌ پیش‌ بینی‌ خیلی‌ زود تحقق‌ یافت‌. ایران‌ در جنگ‌ اتحاد شمال‌ باطالبان‌، کمک‌های‌ نظامی‌ و غذایی‌ برای‌ آنها ارسال‌ نموده‌ و برخی‌ از مشاوران‌ نظامی‌ ایران‌ همانندمشاوران‌ نظامی‌ آمریکا در مسیر جاده‌ کابل‌ در رفت‌ و آمد بودند.
  این‌ تحولات‌ بی‌سابقه‌ در ظاهر از تغییرات‌ شگرفی‌ در روابط‌ ایران‌ و آمریکا حکایت‌ دارد که‌از زمان‌ انتخاب‌ محمد خاتمی‌ در سال‌ 1997 شروع‌ شده‌ بود. خاتمی‌ روابط‌ خود را با همسایگان‌ شمالی‌ و جنوبی‌، کشورهای‌ اروپای‌ غربی‌ و همچنین‌ کشورهای‌ جنوب‌ آسیا بهبود بخشید. اصلاحات‌  داخلی‌ و عمل‌ گرایی‌ در صحنه‌ خارجی‌ این‌ امید را به‌ وجود آورد، که‌ شاید ایران‌ ازسیاست های‌ انقلابی‌ خود دست‌ بردارد. بیل‌ کلینتون‌ این‌ احتمال‌ را با کاهش‌ محتاطانه‌ تحریم های‌اقتصادی‌ و افزایش‌ تبادل‌ بین‌ دو ملت‌ مورد بررسی‌ قرار داد؛ و به‌ دنبال‌ آن‌ آلبرایت‌ در سپتامبر2000 در مذاکرات‌ 2+6 شرکت‌ کرد. همچنین‌ دولت‌ آمریکا با این‌ فرض‌ که‌ تجدید نظر در روابط‌ با ایران‌ بهتر از مهار دو جانبه‌ می‌تواند منافع‌ آمریکا را تامین‌ کند، به‌ تجدید نظر اساسی‌ در روابط‌ ایران‌ و آمریکا پرداخت‌.

چکیده در فرایند شکل‌ گیری‌ و قوام‌ ماهیت‌ روابط‌ بین‌الملل‌، حوادث‌ به‌ خودی‌ خود فاقد اهمیت‌ وویژگی‌ اند. آنچه‌ حوادث‌ را برجستگی‌ می‌دهد، روند جایگزین‌ شدن‌ قالب‌های‌ فکری‌،چارچوب‌های‌ متحول‌ شده‌ و سیاست‌های‌ برخاسته‌ از نظم‌ در حال‌ پاگیری‌ با نگرش‌ها، ساختارها و عملکردهای‌ برخاسته‌ از نظم‌ در حال‌ زوال‌ است‌. در این‌ فرایند کشوری‌ تعیین‌ کننده‌ ماهیت‌ وجهت‌ گیری‌ نظم‌ نوین‌ است‌ که‌ دارای‌ قدرت‌ «به‌ مفهوم‌ کنترل‌ بر تفکر و فعالیت‌ دیگر افراد»باشد. داشتن‌ قدرت‌ این‌ توانایی‌ را ایجاد می‌کند که‌ نتایج‌ مورد نظر پدید آید. بازیگر در صحنه‌ بین‌المللی‌ هنگامی‌ به‌ این‌ مهم‌ دست‌ می‌یابد که‌ «امکانات‌  تکنولوژیک‌ و نیروهای‌ سیاسی‌ به‌ گونه‌ای‌ وسیع‌ تر با یکدیگر سازگار بشوند.» سازگاری‌ فناوری‌ و سیاست‌ به‌ مفهوم‌ همسانی‌ جهت‌ گیری‌های‌ ارزشی‌ این‌ دو است‌ و بی‌تردید در سیستم‌ بین‌ المللی‌ کشوری‌ به‌ موقعیت‌ برتردست‌ خواهد یافت‌ که‌ این‌ همسانی‌ بر اساس‌ ارزش ها و معیارهای‌ آن‌ باشد. این‌ شرایط‌ زمینه‌ های‌ لازم‌ را برای‌ دست‌ یابی‌ به‌ یک‌ مجموعه‌ از اهداف‌ مشترک‌ فراهم‌ می‌کند. این‌ بدان‌ معنا است‌ که‌ باتغییر در محیط‌ بین‌الملل‌، سیاست ها نیز تغییر می‌کند تا تامین‌ منافع‌ با توجه‌ به‌ واقعیات‌ جدید انجام‌ پذیرد، واقعیاتی‌ که‌ متاثر از شرایط‌ بین‌الملل‌ هستند و در آن‌ «برتری‌ دولت‌ به‌ عنوان‌ سیاست گذار تاآینده‌ قابل‌ پیش‌بینی‌ تداوم‌ خواهد داشت‌.» این‌ واقعیات‌ جدید چیزی‌ نیستند جز تثبیت‌ وتقویت‌ چارچوب‌های‌ حاکم‌ بر روابط‌  بین‌الملل‌ در دهه‌ گذشته‌، که‌ امروز توجیه‌  ایدئولوژیک‌ یافته‌اند. 

چکیده در تاریخ‌ 11 سپتامبر 2001 رخدادی‌ بزرگ‌وعجیب‌ در قلب‌ تجاری‌ ونظامی‌ آمریکا نیویورک‌  واشنگتن‌ ـ اتفاق‌ افتاد که‌ تا آن‌ زمان‌ بی‌سابقه‌ بود البته‌ پیش‌ از آن‌ در سال‌ 1949 هم‌ یک‌ جت‌جنگی‌ آمریکا با یکی‌ از طبقات‌ فوقانی‌ آسمان‌ خراش‌ «امپایراستیت‌ بیلدینگ‌» برخورد کرد که‌ خسارات‌ چندانی‌ بر جای‌ نگذاشت‌. ولی‌ در این‌ حادثه‌ تروریستی‌، دو ساختمان‌ مرکز تجارت‌ جهانی‌ منهدم‌ و ویران‌ شد و به‌ چند ساختمان‌ دولتی‌ در نقاط‌ دیگر (واشنگتن‌) آسیب‌های‌ جدی‌وارد شد. علاوه‌ بر آن‌ بنا به‌ اعلام‌ آمارهای‌ رسمی‌، حدود شش‌هزار نفر انسان‌ بی‌گناه‌ از ملیت های‌گوناگون‌ (و از جمله‌ پنج‌ نفر زن‌ و مرد ایرانی‌) جان‌ باختند. دولت مردان‌ و رسانه‌های‌ آمریکایی‌ به‌ اتفاق‌، شخص‌ «بن‌لادن‌» و اعضای‌ گروه‌ «القاعده‌» را طراح‌ و مجری‌ حادثة‌ 11 سپتامبر نیویورک‌ و واشنگتن‌ اعلام‌ کردند، و تبلیغات‌ سیاسی‌ گسترده‌ای‌ را علیه‌ گروه‌های‌ اسلام‌ گرا و مسلمانان‌ به‌مرحلة‌ اجرا گذاشتند.

چکیده برنامه‌های‌ کمک‌ ایالات‌ متحده‌ به‌ خا ورمیانه‌ موضوع‌  چالش های‌ سیاسی‌ شدید میان‌ دولت‌ وکنگره‌ در پنج‌ تا شش‌ ماه‌ آینده‌ خواهد بود. دولت‌ خواه‌ نا خواه‌ برای‌ به‌ حداقل‌ رساندن‌ کسری‌ بودجه‌ بر محدود کردن‌ اعطای‌ کمک‌ های‌ خارجی‌ تأکید خواهد کرد. در حالی‌ که‌ کنگره‌ براختلافات‌ مربوط‌ به‌ میزان‌ تأثیرگذاری‌ کمک‌های‌ دوستانه‌ بر حکومت‌های‌ میانه‌ روی‌ منطقه‌ متمرکز خواهد شد. نتیجه‌ این‌ چالش‌ها، میزان‌ توانایی‌ ایالات‌ متحده‌ برای‌ پی‌گیری‌ نبرد تهاجمی‌ علیه‌ تروریسم‌ در خاورمیانه‌ و جنوب‌ آسیا و حفظ‌ همکاری‌های‌ منطقه‌ ای‌ در سایر مسائل‌ حساس‌ نظامی‌، سیاسی‌ و اقتصادی‌ را تعیین‌ خواهد کرد.

چکیده این‌ مقاله‌ تأثیر  «حملات‌ 11 سپتامبر»  را بر اقتصاد  جهانی‌، بازارهای‌  مالی‌ و  وضعیت‌ژئوپلتیکی‌ جهان‌ بررسی‌ می‌کند. در این‌ گزارش‌ میان‌ تاثیرات‌ موقت‌ و دائمی‌  تمایز قائل‌ می‌شویم‌ : چرا که‌ در اقتصاد و بازار  بررسی‌های‌ دوره‌ای‌ در مقابل‌ بررسی‌های‌  ساختاری‌ قرار می‌ گیرد.  دربررسی‌های‌ دوره‌ای‌ و مقطعی‌ ، به‌ هر دو پیامد کوتاه‌ و بلند مدت‌ توجه‌ می‌شود. در بخش‌ بررسی‌های‌  ژئوپلتیکی‌، به‌ این‌ نتیجه‌ می‌رسیم‌ که‌ این‌ تاثیرات‌ عمده‌ و طولانی‌ مدت‌ خواهند بود. ائتلاف‌های‌ جدیدی‌ شکل‌ گرفته‌اند و ائتلاف‌های‌ قدیمی‌ تحت‌ فشار قرار دارند. سیاست‌ خارجی‌ آمریکا جهت‌گیری‌ افراطی‌ به‌ خود گرفته‌ است‌. هم‌ اکنون‌ سه‌ بلوک‌ ـ لیبرال‌دموکراسی‌، جهان‌ اسلام‌ و چین‌ ـ بر جهان‌ سیطره‌ دارند. اینکه‌ توسعه‌ اقتصادی‌ صلح‌آمیز مشخصه‌ چند دهه‌ آینده‌ باشد یا درگیری‌ و رکود، به‌ طور عمده‌ به‌ چگونگی‌ تعامل‌ این‌ سه‌ بلوک‌ با یکدیگر بستگی‌ دارد.