فصلنامه مطالعات راهبردی

چکیده از دهه شصت به بعد و با تشکیل دولتهای نوینی که از یوق استعمار رهایی یافته بودند مسأله توسعه سیاسی و نحوه برخورد با الگوهای توسعه غربی توجه بسیاری از محققان را به خود جلب کرد. در این میان به سرعت دو دیدگاه مختلف و متضاد در مقابل هم صف آراستند؛ دیدگاهی که براین عقیده بود که مفاهیم و الگوهای نظری غربی زاییده تمدن غربی است و ریشه در تاریخ این جوامع دارد و به هیچ روی نمی ‏توان آنها را در خصوص جوامع آسیایی و آفریقایی که به کلی با این جوامع متفاوتند به کار بست. از این دیدگاه جوامع غیرغربی با مشکلاتی روبرو هستندکه جوامع غربی از آنها به کلی بیگانه می‏باشند. این مسائل ومشکلات هرچندکه به ظاهر مشابهت‏ هایی با مسائل جوامع غربی مؤلف با تأکید بر این نکته محوری که توسعه مقول ه‏ای است که باید در قالب بومی صورت بپذیرد، به ارزیابی انتقادی الگوی غربی از توسعه پرداخته است. در این ‏باره ضمن بررسی ریشه‏ های غرب محوری در طراحی تئوری های توسعه، به بیان محدودیت‏‌های این نظریات پرداخته است. نادیده گرفتن ممیزات فرهنگی و عدم توجه به تجربه تاریخی متفاوت هر کشور دو ایراد اصلی مؤلف به دیدگاه غرب محور هستند که در نهایت او را به آن‏جا رهنمون می‏ شود تا ادعا کند که به‏ جای توسعه باید از انواع مختلف توسعه و به جای دموکراسی باید از انواع مختلف دموکراسی سخن گفت و ما یک مدل واحد از توسعه نداریم.  

چکیده پیدایش پدیده‏ های اجتماعی در گرو فراهم آمدن دو دسته از شرایط عینی و ذهنی است که در این میان مباحث نظری - که از آنها به بُعد ذهنی تعبیر می ‏شود - به حکم عقل از تقدم برخوردارند. این تقدم نیز زاییده "محاسبه‏ گری" انسان دوراندیش است که اقتضا می‏ کند فرد قبل از پرداختن به هر عملی زوایای مختلف آن را سنجیده و سپس دست به فعالیت زند.

چکیده با توجه به اهمیت و نقش فرهنگ و همچنین ضعف ها و خلأهای اخلاقی و فرهنگی موجود در جهان امروز و تأکید بیش از پیش اندیشه ‏گران و سازمان های فرهنگی بر توسعه فرهنگی در دهه‏ های اخیر و روند اجتناب‏ ناپذیر آن، توسعه فرهنگی در دنیای کنونی ضروری و یرناپذیر به ‏نظر می‏ رسد. بنابراین در نوشتار حاضر ضمن ارایه تصویری از توسعه فرهنگی سعی می ‏شود مهمترین آفات ý موجود در بطن فرهنگ ایرانی که ریشه در تاریخ دیرین کشور ما دارند، مشخص شده و راهکار مناسب برای رفع آنها پیشنهاد شود. محور اصلی نوشتار حاضر آن است که، توسعه فرهنگی در کشور فرهنگ به عنوان یک عامل اصلی در تضمین سرنوشت ملت ‏ها، در آینده توسعه نیز دارای نقش و جایگاه مهمی می‏ باشد که عدم توجه به آن در طراحی الگوی توسعه کشور تأثیر منفی زیادی می‏گذارد. برای تبیین این واقعیت مؤلف در ابتدای نوشتار خود به تعریف و تحدید توسعه پرداخته و ضمن بیان اهداف اصلی فرآیند توسعه در یک کشور تصویری کلی از توسعه فرهنگی ترسیم کرده است. در ادامه توسعه فرهنگی به عنوان مولفه اصلی توسعه مورد ارزیابی و تحلیل واقع شده و ازحیث‏ت ئوریک‏جایگاه‏آن در نیل به اهداف توسعه مشخص ‏شده ‏است.

چکیده در یکی از ساده‏ترین و در عین حال گویاترین تعاریفی که از توسعه صورت پذیرفته است، توسعه به مثابه جریانی چند بعدی ( سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی) دانسته شده است که در حرکت پیش‏رونده خویش کاهش فقر، بیکاری، نابرابری و صنعتی شدن هر چه بیشتر، ارتباطات بهتر، ایجاد نظام اجتماعی مبتنی بر عدالت و افزایش مشارکت مردم در امور روزانه سیاسی را در پی دارد.

چکیده تا اواخر دهه شصت میلادی مفهوم رشد اقتصادی کاربرد وسیعی داشت و اقتصاددانان عمده تأکید خود را بر روی این مفهوم متمرکز کرده بودند. ولی در دهه هفتاد تجارب جهانی نشان داد که تأکید صرف بر رشد اقتصادی اشتباه است، زیرا هم از نظر مفهومی این کلمه نارسا بود و هم از نظر مصادیق با رشد معادل نبود. از این‏رو واژه توسعه جایگاه خاصی در متون‏ اقتصادی پیدا کرد و به مرور اصطلاحات توسعه وکشورهای توسعه‏ یافته و یا کشورهای عقب‏ افتاده به دیگر علوم نیز راه یافت. امروزه توسعه یکی از الزامات اساسی کشورهای جهان است. سرعت تغییرات و پیشرفت در کشورهای توسعه یافته در مقایسه با کشورهای عقب افتاده به ‏حدی است که به سختی می ‏توان قبول کرد که این دو گروه در زمان ه‏ای یکسان می‏زیند.

چکیده تحولات سیاسی - اجتماعی وضعیت اقشار و طبقات اجتماعی را متحول می‏سازد و از سویی نیز بسیاری از تحولات در چارچوب همکاری، رقابت و مبارزه طبقات اجتماعی با دولت شکل می‏گیرد. در ایران نیز فرآیند نوسازی که تحولی بس قابل‏توجه به شمار می‏رود در دوران سلطنت محمدرضا شاه به‏وجود آمد و در روابط متقابل طبقات اجتماعی با دولت تأثیر بسیار برجای گذاشت.

چکیده     در نوشته‏ های مربوط به توسعه در جهان سوم چنین پنداشته می‏شود که یکی از موانع اصلی توسعه در این کشورها کمبود سرمایه به شکل ذخایر ارزی خارجی است. اما در کشورهای صادرکننده نفت مانند ایران که دارای مقادیر زیادی دلارهای نفتی به خصوص بعد از چهار برابر شدن قیمت نفت در سال 1972، بودند، چنین محدودیتی وجود نداشت و طبیعتا نمی‏توان در حکم مانع توسعه از آن یاد کرد. با این وجود، این کشورها چه از نظر ایجاد زیرساخت های اقتصادی و چه از نظر پیشرفت اساسی در سطح زندگی مردم هنوز توسعه نیافته محسوب می ‏شوند.

چکیده دولت ها و سازمان های بین ‏المللی تنها به شرط درک طبیعت و علل کشمکش های سیاسی قومی، قادر به مهار آنها می ‏باشند. نگارنده در این مقاله کوشیده است قسمتی از شواهد و توضیحات موجود درباره برخوردهای سیاسی قومی را دسته ‏بندی کند. درباب زد و خورد گروه هایی مانند "مایان های چیاپاس"مکزیک و "سِرب های" بوسنی، که برای خود هویت قومی یا ملی درنظر می‏گیرند، نکات کلی زیر را باید به خاطر داشت:"معیارهای نژادی" که این گروه ها جهت معرفی خود از آن استفاده می‏ کنند شامل نژاد مشترک، گذشته تاریخی مشترک و مشخصات ارزشمند فرهنگی است. دلیلی وجود ندارد تصور کنیم که دست ه‏ای از مبانی هویت قومی یا فرهنگی (مانند مذهب، زبان، نژاد، یا سرزمین مشترک ) به‏ طور ذاتی از اهمیتی بیش مؤلف در این مقاله به طرح یکی از موضوعات مهم توسعه یعنی مدیریت نزاع های قومی در سطح جهانی پرداخته که امروزه از حساسیت بسیاری برخوردار است. هم توسعه و هم قومیت دو مفهوم بسیار حساس هستند که جمع میان آن دو متضمن قبول حدی مناسب از حقوق برای اقلیت های مختلف می‏ باشد.

چکیده     آثار مربوط به توسعه سیاسی از دیرباز با مفهوم تغییر همزاد بوده است. نفس مفهوم تغییر مفهوم تازه‏ای نیست، بلکه آن چه در باب تجدد و نوسازی سیاسی جدید است، سبک نگرش به تغییر می‏باشد. در نگرش انسان مدرن، تغییر پدیده‏ای تصادفی نبوده و ارادی و برنامه‏ ریزی شده است. بشر مدرن واجد دو خصلت است: بیگانگی و خوش بینی. او از حال بیگانه و نسبت به عقل یا حداقل شناخت خود خوشبین است. باید گفت عقلانیت مدرن غالبا در پرداختن به انسان و اجتماع پنج پرسش را مطرح می‏سازد: سؤال از سرشت انسان با توجه به نظم اجتماعی حاکم بر وی، سؤال از تعدیل واصلاح نظم مزبور، سؤال از میزان آزادی بشر مدرن برای تغییر آن نظم، سؤال از منابع مادی در دسترس بشر مدرن یا بحث از توسعه سیاسی و بحران هایی که در رهگذر تحقق این فرآیند به وجود می‏آیند، از جمله موضوعات مهمی است که ذهن جمع کثیری از محققان این حوزه را به خود معطوف داشته است.