فصلنامه مطالعات راهبردی

چکیده هدف‌ از این‌ مقاله‌ بررسی‌ جایگاه‌ مفهوم‌ امنیت‌ و مباحث‌ امنیتی‌ در استراتژی‌ ملی‌ است‌. برخی‌ رویکردها  مباحث‌  استراتژی‌ را همان‌ مطالعات‌  امنیتی‌ می‌دانند و عملاً تفاوتی‌  میان‌ این‌ دو مفهوم‌ قایل‌ نیستند. این‌ مقاله‌ تلاش‌ می‌کند تا ادعای‌ فوق‌ را به‌ نقد  گذاشته‌ و نقاط‌ ضعف‌ آن‌ را نشان‌ دهد.به‌ نظر می‌رسد که‌  گستره‌ مفهومی‌ استراتژی‌ وسیع‌ تر از مفهوم‌ امنیت‌ و مطالعات‌  امنیتی‌ باشد.همچنین‌ به‌ نظر می‌رسد  که‌ امنیتی‌ دیدن‌ فضای‌  استراتژی‌ ملی‌ در کشور، چه‌ به‌ عنوان‌ یک‌ عقیده‌ و چه‌ به‌ عنوان‌ یک‌ انتخاب‌ سیاسی‌، بیش‌ از آنکه‌ به‌ نفع‌ امنیت‌ ملی‌ باشد، مستهلک‌ کننده‌ آن‌ است‌.

چکیده ادعای‌ «ویرجیناولف‌» در اوایل‌ قرن‌ بیستم‌ نوعی‌ آینده‌نگری‌ علمی‌ به‌ حساب‌ می‌آمد که‌ ازسوی‌ اندیشه‌ گران‌ بسیاری‌ جدّی‌ گرفته‌ نشد. با این‌ حال‌ سیر تحول‌ جوامع‌ بشری‌ حکایت‌ ازصحت‌ تحلیل‌ وی‌ داشت‌. طرح‌ نگرش‌ انتقادی‌ و تاسیس‌ مکتب‌ فرانکفورت‌ در سومین‌ دهه‌ ازقرن‌ بیستم‌، نشان‌ داد که‌ «ولف‌» در تفسیر تحولات‌ بسیار توفیق‌ داشته‌ است‌. تغییر بنیادینی‌ که‌«ولف‌» از آن‌ سخن‌ می‌گفت‌ البته‌ تنها به‌ عرصه‌های‌ مورد نظر وی‌ محدود نماند و تمام‌ زندگی‌ انسان‌ قرن‌ بیستمی‌ و از آن‌ جمله‌ حوزه‌ مطالعات‌ امنیت‌ ملی‌ را دربرگرفت‌. به‌ عبارت‌ دیگر در پرتو ظهور مکتب‌ انتقادی‌، حیات‌ علمی‌ تحولی‌ چشم‌گیر را تجربه‌ کرد. «ولف‌» به‌ «تفسیر» و«آینده‌نگری‌» بیشتر از «علل‌» و «ریشه‌ها»  توجه‌ و اهتمام‌ داشت‌ و به‌ همین‌ دلیل‌ در خصوص‌«چرایی‌» این‌ تحول‌ بنیادین‌ در روابط‌ انسان‌ها کمتر سخن‌ گفته‌ است‌.

چکیده پست‌ پوزیتویسم‌  نامی‌ است‌ برای‌ رویکردها یی‌ که‌ درصدد ترویج‌  بینشی‌ متفاوت‌ دربارة‌ علوم‌ اجتماعی‌ و به‌ تبع‌ آن‌ دربارة‌ روابط‌  بین‌الملل‌  و  مسایل‌ امنیتی‌ هستند. پوزیتویست‌ها،  ریشة‌ نا برابری‌ها را در قدرت‌ می‌بینند و آن‌ را واقعیتی‌  مسلم‌ و بدیهی‌ می‌ انگارند. پست‌ پوزیتویست‌ ها نا برابری‌ ها را ساخته‌  و پرداخته‌ جامعه‌ می‌دانند و از همین‌ رو، دربارة‌ آن‌ پرسش‌  می‌کنند. رشتة‌  پیوند  دهنده‌ میان‌ پست‌  پوزیتویست‌ ها، اعتقاد همگی‌ آنان‌ به‌ این‌ است‌ که‌ شناخت‌ و آگاهی‌ محصولی‌ اجتماعی‌ است‌.

چکیده این‌ مقاله‌ به‌ تبیین‌ کمی‌ چهار موضوع‌ می‌پردازد؛ 1) مفهوم‌ امنیت‌ و مشروعیت‌ در منطقه‌ خاورمیانه‌. 2) ارایه‌ روش‌های‌  کمی‌ جهت‌ ارزیابی‌ مشروعیت‌ و امنیت‌، 3) اندازه‌گیری‌ میزان‌ مشروعیت‌  و امنیت‌ در برخی‌ کشورهای‌ عربی‌ و 4) اثرات‌  مشروعیت‌ بر امنیت‌ دولت‌  و جامعه‌ درکشورهای‌ عربی‌  طی‌ دهه‌ 1990. به‌ طور کلی‌ مقاله‌  حاضر می‌کوشد برخی‌ مفاهیم‌ پایه‌ای‌ جامعه‌شناسی‌ امنیت‌ یعنی‌  امنیت‌ و مشروعیت‌ را مورد مطالعه‌ کمی‌ قرار دهد.  بحث‌ را با تعریف‌ این‌دو مفهوم‌ آغاز می‌کنیم‌.

چکیده یکی‌ از مسایل‌ مهم‌ کشورهای‌ در حال‌ توسعه‌، بومی‌ کردن‌ الگوهای‌ توسعه‌  است‌ پژوهشگران‌در این‌باره‌ همواره‌ به‌ استعدادها  و ظرفیت‌ها در کنار موانع‌ و مشکلات‌ خاص‌ و بومی‌ کشورهای‌ درحال‌ توسعه‌ توجه‌ داشته‌اند. از این‌ منظر نهادهای‌ عمومی‌ یک‌ جامعه‌  شایسته‌ مطالعه‌ و پژوهش‌ هستند، زیرا  آنها در پرتو  شرایط‌ و نیازهای‌ جدید، می‌توانند  بخشی‌ از بار توسعه‌ را بر عهده‌بگیرند.

چکیده      مهاجرت‌ نخبگان‌ یکی‌ از عارضه‌های‌  جدی‌ کشورهای‌ در حال‌ توسعه‌ است‌ که‌ دربارة‌ آن‌ بحث‌های‌ زیادی‌ شده‌ و می‌شود. آنچه‌ بیشتر در این‌ نوشته‌ها دیده‌ می‌شود، مهاجرت‌ را تنها درحوزه‌های‌  اجتماعی‌، اقتصادی‌ یا حداکثر سیاسی‌ محصور می‌کند. اما نویسنده‌ معتقد است‌ با تغییر و تحول‌ در مفهوم‌ امنیت‌، مهاجرت‌ نخبگان‌، بر کشورهای‌ در حال‌ توسعه‌  اثرات‌ امنیتی‌ نیز خواهدداشت‌. اگر تا قبل‌ از این‌، دست‌ اندرکاران‌ مسایل‌ اجتماعی‌، اقتصادی‌ و سیاسی‌ به‌ مهاجرت‌ نخبگان‌ می‌پرداختند، امروز  این‌ مسأله‌ توجه‌ کارگزاران‌ امنیتی‌ کشور را نیز می‌طلبد. این‌ مقاله‌ به‌ بررسی‌ کم‌ و کیف‌ و تعامل‌ جنبه‌های‌ غیرامنیتی‌  مهاجرت‌ نخبگان‌ با ابعاد امنیتی‌ آن‌ می‌پردازد.

چکیده «جهت‌گیری‌ سیاست‌ خارجی‌ ایران‌» نگاه‌  ایرانیان‌ به‌ جهان‌ طی‌ دو دهه‌ پس‌ از انقلاب‌ اسلامی‌ را به‌ بحث‌ و  تحلیل‌ گذاشته‌ است‌. جمع‌ بندی‌ کلی‌  نویسنده‌  از سیاست‌ خارجی‌ ایران‌ طی‌ دودهه‌ اخیر نشان‌ می‌دهد که‌ معضل‌ اصلی‌ مشکلات‌ ایران‌ با کشورهای‌ غربی‌، در تصمیمات‌ آنان‌ نهفته‌ است‌. چرا که‌ آنان‌ شرایط‌ انقلابی‌ ایران‌ را ادراک‌ نکرده‌ و برخورد خصمانه‌ای‌ با انقلاب‌در پیش‌ گرفتند. هرچند نمی‌توان‌ با همه‌ تحلیل‌ها و داوری‌های‌ نویسنده‌، موافق‌ بود اما جمع‌ بندی‌ رویکردهای‌ ایران‌ به‌ جهان‌ خارج‌ می‌تواند محققان‌ این‌ حوزه‌ را یاور باشد.

چکیده هیچ‌ بعید نیست‌ تا چند دهة‌ آینده‌، یکپارچگی‌  اطلاعات‌ و فن‌آوری‌های‌  مربوط‌ به‌ دکترین‌ وسازمان‌های‌ نظامی‌  چهرة‌  جنگ‌ را تغییر داده‌ و جنگ‌ زمینی‌، دریایی‌، هوایی‌ و نوع‌  کشمکش‌ برسر هرم‌ اطلاعاتی‌  و حتی‌ جنگ‌ فضایی‌ را از بیخ‌ و بن‌ دچار تحول‌ کند. همچنین‌ یکپارچگی‌ اطلاعات‌  منجر به‌ شکل‌ گیری‌ مجدد سازمان‌ ها یی‌ خواهد شد که‌  رهبری‌  جنگ‌ را برعهده‌  می‌گیرند.درست‌  همان‌ گونه‌ که‌  دگرگونی‌  جنگ‌ افزارها در ایام‌ گذشته‌  بر فرهنگ‌  نظامی‌  تاثیر گذار  بوده‌ است‌،انقلاب‌  اطلاعاتی‌ در عصر حاضر، نقش‌  نیروهای‌  نظامی‌  در جامعه‌، ساخت‌ و ساز نیروهای‌  مسلح‌ و شکل‌ و شمایل‌  هر یک‌ از سربازان‌ نظامی‌ را تغییر خواهد داد.

چکیده مقاله‌ حاضر به‌ بررسی‌ شیوه‌ عمل‌ سلاح های‌ بیولوژیک‌ و روش های‌  مقابله‌ با آن‌ می‌ پردازد. چنین‌  بحث‌ هایی‌ رونق‌ چندانی‌ نداشت‌ اما پس‌ از حادثه‌ 11 سپتامبر  یکباره‌ بر زبان ها افتاد. این‌ مقاله‌ به‌ تبیین‌ معنا یی‌ جدید از امنیت‌ ملی‌ می‌پردازد  که‌ تا کنون‌ در کشور ما بدان‌  توجه‌ نشده‌  است‌. با رشد  چشمگیر  ارتباطات‌ و در عصری‌ که‌ مردم‌ نقاط‌ گوناگون‌  جهان‌ به‌ طور فزاینده‌ با  یکدیگر در تماس‌ هستند بحث‌ سلاح های‌ بیولوژیک‌، بیماری‌های‌ مسری‌ و خطر آن‌ برای‌ امنیت‌  ملی‌ یک‌ کشور اهمیت‌ بیشتری‌ نسبت‌ به‌ گذشته‌ پیدا می‌کند و ظهور تروریسم‌  بیولوژیک‌  و استفاده‌ از عناصر بیماری‌زا  برای‌ اعمال‌  تروریستی‌ نیز بر اهمیت‌ این‌ مسأله‌ می‌افزاید. از این‌ رو بررسی‌ مسأله‌ بیماری‌های‌  مسری‌ و پژوهش‌  در جزئیات‌  روند مبارزه‌ و  یا پیشگیری‌  از این‌ بیماری‌ ها و مقابله‌  با تروریسم‌  بیولوژیک‌  اهمیت‌ خاصی‌  پیدا  کرده‌ است‌.

چکیده      شاید هیچ‌گاه‌ بشر گمان‌ نمی‌کرد جهانی‌ که‌ بیش‌ از دو سوم‌ مساحت‌ آن‌ را آب‌ فرا گرفته‌ روزی‌گرفتار «بحران‌ آب‌» شود. واقعیت‌ آن‌ است‌ که‌ از این‌ حجم‌  فراوان‌ آب‌، تنها 5/2 درصد شیرین‌ وقابل‌ استفاده‌ است‌. سه‌ چهارم‌ از این‌ مقدار نیز به‌ صورت‌ یخ‌ و برف‌ در یخچال‌ های‌  قطبی‌ و کوهستانی‌ انباشته‌ شده‌ و فقط‌ یک‌ چهارم‌ برای‌ استفاده‌ موجودات‌ زنده‌ باقی‌ می‌ماند. ذخایر آب‌ شیرین‌ شاید  ارزشمندترین‌ منبع‌ تجدید شونده‌ در کرة‌  زمین‌ باشد. آب‌ که‌ تصفیه‌ و انتقال‌ آن‌ دشوارو پرهزینه‌ و جایگزینی‌ آن‌ غیرممکن‌ است‌، تنها عنصری‌ است‌ که‌ برای‌ شرب‌، تولید محصولات‌ غذایی‌، توسعه‌ اقتصادی‌، احیای‌ محیط‌ زیست‌ و تداوم‌ نسل‌ موجودات‌ زنده‌ و گیاهان‌ اهمیتی‌حیاتی‌ دارد. از این‌ رو بایستی‌ آب‌ را به‌ مثابه‌ کالایی‌ طبیعی‌ و محدود با ارزش‌ فراوان‌ در نظرگرفت‌. کمیابی‌ آب‌ باعث‌ امنیتی‌ شدن‌ آن‌ شده‌ است‌. مقاله‌ حاضر می‌کوشد صبغه‌ و تبعات‌ امنیتی‌ آب‌ را تبیین‌ نماید.

چکیده امنیت‌ در جهان‌  سوم‌ را می‌ توان‌ یک‌ کیک‌ چند لایه‌  دانست‌ که‌ طعم‌های‌  گوناگون‌ دارد اگرچه‌ هر لایة‌  کیک‌ مزه‌ خاص‌ خودش‌  را دارد، اما در ترکیب‌ با  دیگر طعم‌ ها، مزه‌ ثابت‌  خود را از دست‌ می‌دهد. سه‌ لایة‌  اصلی‌ این‌  کیک‌، ابعاد  محلی‌، منطقه‌ ای‌ و جهانی‌ امنیت‌  هستند. اگر چه‌  این‌ سه‌ بعد مشکل‌ آفرین‌  امنیت‌ در جهان‌ سوم‌، متأثر از  یکدیگرند، بعد محلی‌، دیگر ابعاد را بیشتر تحت‌ تأثیر خود  قرار داده‌ است‌.